بررسی انتقادی ملاک‌های «شخص بودن» کارکردی در اخلاق زیستی

مفهوم «شخص» به ‌عنوان یک مفهوم کلیدی در فلسفه اخلاق، به موجوداتی اطلاق می‌شود که از شان و منزلت اخلاقی اساسی برخوردارند. ویژگی‌هایی مانند آگاهی، هوش، خودآگاهی و توانایی ارتباط، ملاک‌های شناسایی یک موجود به ‌عنوان «شخص» هستند. این مفهوم در مباحث حقوق بشر و اخلاق زیستی، به‌ویژه در مسائل حیات و مرگ مانند سقط جنین و نوزادکشی، اهمیت دارد. تبیین رویکردهای مختلف دربارۀ مفهوم «شخص» می‌تواند تاثیرات عمیقی بر تصمیم‌گیری‌های اخلاقی و حقوقی داشته باشد. با اینکه در غرب استفاده از این اصطلاح رایج است و مبنا و ملاک بسیاری از داوری‌های اخلاقی و حقوقی است، در ایران هنوز به ابعاد اخلاقی آن پرداخته نشده و این خلا، بررسی دقیق را ضروری می‌سازد. این مقاله به بررسی دو رویکرد اصلی به مفهوم «شخص» در اخلاق زیستی می‌پردازد: رویکرد موهبتی که بر ارزش ذاتی همۀ انسان‌ها تاکید دارد و رویکرد کارکردی که تنها انسان‌هایی با ویژگی‌های خاص را واجد منزلت اخلاقی می‌داند. لازمهٔ رویکرد کارکردی این است که همۀ انسان‌ها واجد شان و منزلت اخلاقی نیستند و حقوق برابر ندارند.

a critical examination of the criteria of functional “personhood” in bioethics

the concept of person as a key concept in philosophy, law and ethics refers to beings who have moral dignity and fundamental rights. characteristics such as consciousness, intelligence, self-awareness and the ability to communicate are the criteria for identifying a being as a person. this concept is important in human rights and bioethics, especially in life and death issues such as abortion and infanticide. clarifying different approaches about the concept of person can have profound effects on moral and legal decisions. while the use of this term is common in the west and it is the criterion of many moral and legal judgments, in iran its moral dimensions have not yet been addressed and this gap necessitates a detailed investigation. this article examines two main approaches to the concept of person in bioethics: the gifted approach that emphasizes the inherent value of all human beings and the functional approach that considers only humans with certain characteristics to have moral dignity. the requirement of the functional approach is that all human beings do not have moral dignity and do not have equal rights.