تحلیل تغییرات مکانی – زمانی توسعه اقامتگاه‌های بومگردی در ایران

زمینه و هدف: طی سال‌های اخیر توسعۀ گردشگری در مناطق غیرشهری و نواحی روستایی به عنوان یک راهبرد معیشتی سازگار با محیط اجتماعی و محیط طبیعی مورد توجه قرار گرفته است. یکی از موضوعات مهم در زمینۀ گردشگری روستایی میزان توسعه و استقرار اقامت گاه‌های بوم گردی به عنوان یک شاخص کلیدی و مبنایی و همچنین پراکنش فضایی محل استقرار این اقامتگاه‌ها می‌باشد. به همین سبب هدف از مطالعۀ حاضر شناسایی و تحلیل تغییرات مکانی و زمانی مربوط به توسعه و استقرار اقامت گاه‌های بوم گردی در پهنۀ فضایی کشور است.روش شناسی: این مطالعه از نوع پژوهش‌های کاربردی می‌باشد که در چارچوب روش‌شناسی کمی انجام شده است. جامعۀ آماری شامل اقامت گاه‌های بوم گردی کشور می‌باشد که در دو سطح مکانی ملی و استانی و همچنین در دو مقطع زمانی 1381 و 1401 مورد بررسی قرار گرفته‌ است. داده‌های مورد نیاز از مرکز آمار ایران گردآوری شده و تحلیل داده‌ها با استفاده از تکنیک‌های تحلیل فضایی و در محیط نرم افزار arcmap صورت گرفته است.یافته ها: یافته های این پژوهش نشان دهندۀ افزایش قابل توجه تعداد اقامت گاه‌های بوم گردی کشور طی دور زمانی 1381 تا 1401 است. به طوری که در این دوره تعداد اقامت گاه‌های بوم گردی بیش از 4.5 برابر افزایش یافته است. در سطح استان‌ها نیز صرفاً سه استان دارای کاهش در تعداد اقامت گاه‌های بوم گردی بوده و سایر استان‌های کشور دارای افزایش در تعداد اقامت گاه‌های بوم گردی بوده‌اند. همچنین توزیع فضایی توسعۀ اقامت گاه‌های ‌بوم گردی نشان می‌دهد که بیشترین توسعه و تراکم اقامت گاه‌های بوم گردی در مناطق شمالی و مرکزی کشور می‌باشد و کم ترین توسعۀ اقامت گاه‌های بوم گردی در نیمۀ غربی کشور است.نتیجه گیری و پیشنهادها: توسعه و استقرار اقامت گاه‌های بوم گردی در پهنۀ فضایی کشور به صورت متوازن و متناسب با ظرفیت‌ها و جاذبه‌های گردشگری روستایی هر منطقه انجام نشده، بلکه در برخی مناطق توسعۀ اقامت گاه‌های بوم گردی بیش از ظرفیت‌ها و جاذبه‌های گردشگری آن بوده و در برخی مناطق این نسبت کم تر از ظرفیت‌ها و جاذبه‌های گردشگری روستایی است. برای توسعۀ متوازن‌تر اقامت گاه‌های بوم گردی در کشور، لازم است که شیوه‌نامه‌ها‌ و ضوابط کارآمدی تهیه و مورد استفاده قرار گیرد.نوآوری و اصالت: مطالعات انجام شده در ارتباط با موضوع اقامت گاه‌های بوم گردی عمدتاً به صورت مطالعات موردی و به لحاظ مکانی نیز در سطح محلی انجام شده‌اند. اما نوآوری پژوهش حاضر از آن جهت است که نحوۀ استقرار و توزیع فضایی اقامت گاه‌های بوم گردی را که تاکنون به آن پرداخته نشده به صورت جامع و در پهنۀ فضایی کل کشور مورد واکاوی قرار داده است. نتایج این مطالعه می‌تواند به عنوان یک راهنما و نقشۀ راه برای سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان مورد استفاده قرار گیرد.

analysis of sspatial-temporal changes in the development of ecolodges in iran

context and purpose: one of the significant issues in rural tourism is the extent of development and establishment of ecolodges as a key and fundamental indicator, as well as the spatial distribution of these accommodations. therefore, the objective of this study is to identify and analyze the spatial and temporal changes related to the development and establishment of ecolodges across the country of iran.design/methodology/approach: this study is applied research conducted within a quantitative research framework. the statistical population consists of ecolodges nationwide, analyzed at both national and provincial levels, as well as in the two time periods of 2002 and 2022. the required data was collected from the statistical center of iran, and data analysis was performed using spatial analysis techniques in the arcmap software environment.findings: the findings of this research indicate a significant increase in the number of ecolodges nationwide from 2002 to 2022. specifically, the number of ecolodges has increased by more than 4.5 times over this period. at the provincial level, only three provinces experienced a decrease in the number of ecolodges, while all other provinces showed an increase. furthermore, the spatial distribution of ecolodge development reveals that the highest development and density of ecolodges are concentrated in the northern and central regions of the country, whereas the lowest development is observed in the western regions.conclusion: the development and establishment of ecolodges across the country have not been evenly distributed and commensurate with the capacities and tourist attractions of each rural region. in some areas, the development of ecolodges has exceeded the capacities of tourist attractions, while in others, this ratio is below the capacities of rural tourist attractions. to achieve a more balanced development of ecolodges nationwide, it is necessary to develop and implement effective guidelines and regulations.originality/value: existing studies on ecolodges have primarily been conducted as case studies and at a local spatial scale. the novelty of this research lies in its comprehensive and nationwide examination of the spatial distribution and establishment of ecolodges, a topic that has not been previously addressed. the findings of this study can serve as a valuable guide and roadmap for policymakers and planners.