بررسی تطبیقی معناداری زندگی در اندیشه ملاصدرا و وایتهد

«معناداری» رابطۀ تنگاتنگی با شیوۀ زندگی انسان‌ها دارد. معناداری را چه امر عینی یا ذهنی بدانیم، در زندگی آدمیان نقش اساسی ایفا می‌کند. نوع نگرش انسان به زندگی و عالم طبیعت، عامل مهمی در معناداری یا بی‌معنایی است. ملاصدرا معناداری را در حرکات موجودات مادی تحلیل می‌کند. او غایت‌مندی را امری عینی می‌داند و میان غایت‌مندی، وجود خداوند و معناداری رابطه مستقیمی برقرار می‌کند. از نظر او سراسر عالم خیر است و با حرکت جوهری از قوه به فعل می‌روند. حرکت در این فرایند، ابزار رسیدن به کمال نهایی است. وایتهد نیز عالم طبیعت را مساوی با پویش می‌داند که به سوی کمال در حرکت است. او خدا را ناظم جهان طبیعت می‌داند که سراسر خیر است؛ همچنین عنصر اصلی تشکیل‌دهندۀ عالم ماده، حرکت و روابط میان اشیاست. بنابراین می‌توان نوعی همسویی میان اندیشۀ این دو فیلسوف یافت و از بررسی تطبیقی این دو نحلۀ فلسفی، معناداری را استنباط کرد.

meaningfulness of life in the thought of mullā ṣadrā and alfred north whitehead

meaningfulness is closely related to the way human beings live. whether one understands meaningfulness as an objective or a subjective matter, it plays a fundamental role in human life. the way one views life and the natural world is a decisive factor in the presence or absence of meaning. mullā ṣadrā analyzes meaningfulness through the motions of material beings. he regards purposiveness as objective and establishes a direct relation between teleology, the existence of god, and meaningfulness. in his view, the whole cosmos is good, and through substantial motion moves from potentiality to actuality. motion, in this process, is the instrument for attaining ultimate perfection. whitehead likewise conceives of the natural world as equivalent to process, oriented toward creative advance. he considers god as the ordering principle of the natural world, which is wholly good. the fundamental constituent of the material world is motion and the relations among them. in this respect, one can discern an affinity between the thought of these two philosophers. from a comparative examination of these two philosophical traditions, meaningfulness can be inferred.