طبقه‌بندی و ارزش‌گذاری علوم با توجه به مدینه فاصله از نگاه فارابی

مدینه فاضله یکی از بنیادی‌ترین نظریه‌ها در فلسفه فارابی است که سایر اندیشه‌های او بر محور آن شکل می‌گیرد. از جمله این اندیشه‌ها، طبقه‌بندی و ارزش‌گذاری علوم است که فارابی آن را با رویکردی فلسفی و هدفی آموزشی، در پیوند مستقیم با ساخت و تحقق مدینه فاضله سامان می‌دهد. فارابی برای سنجش و ارزش‌گذاری علوم، دو معیار اصلی ارائه می‌کند: طبقه‌بندی علوم بر اساس نسبت آنها با یکدیگر و با توجه به سه عنصر موضوع، روش و فایده و سنجش علوم بر اساس غایت کلان جامعه‌سازی، جایگاه علم مدنی و میزان تاثیر هر علم در تحقق مدینه فاضله. مبنای این نگرش آن است که فارابی، زیرساخت و روح حاکم بر مدینه فاضله را علم و فضیلت می‌داند و شرط تحقق چنین جامعه‌ای را این می‌بیند که همه علوم نظری و عملی، متناسب با نیازهای مدینه فاضله رشد یافته و به‌کار گرفته شوند. در این چارچوب، طبقه‌بندی علوم نه صرفاً یک طرح نظری، بلکه برنامه‌ای راهبردی برای مهندسی فرهنگی و اجتماعی است که هدف نهایی آن، ساخت جامعه‌ای فضیلت‌مدار و سعادت‌محور است.

classification and valuation of the sciences in light of the virtuous city: farabi’s perspective

the concept of the virtuous city (al-madīnah al-fāḍilah) is central to farabi’s philosophy and underpins his broader thought. within this framework, farabi offers a classification and valuation of the sciences, linking them philosophically and pedagogically to the construction and flourishing of the ideal society. he proposes two main criteria for evaluating sciences: their interrelation and alignment with subject, method, and utility, and their contribution to societal formation, particularly the development of civic sciences. knowledge and virtue constitute the infrastructure and guiding principle of the virtuous city, and the proper cultivation and application of both theoretical and practical sciences are essential for its realization. farabi’s classification of sciences thus serves not merely as a theoretical schema but as a strategic framework for cultural and social development, ultimately aiming to establish a virtuous, flourishing, and ethically oriented society.