آگاهی و خودآگاهی در فلسفۀ دیوید هیوم: نقدی بر تجربه‌گرایی با اشاره به خطایی بنیادین

دیوید هیوم، در آثار اصلی خود رساله‌ای درباره طبیعت انسانی؛ تحقیق درباره فهم انسانی، ذهن را به مجموعه‌ای از ادراکات (انطباعات و ایده‌ها) تقلیل می‌دهد و آگاهی را به ‌عنوان یک مقوله یا جوهر مستقل حذف می‌کند. او با وجود انکار آگاهی، خودآگاهی را تجربه‌ای می‌داند که از ادراکات و فرایندهایی چون حافظه و تخیل شکل می‌گیرد؛ اما از تحلیل آگاهی به عنوان پایۀ این تجربه‌ها خودداری می‌کند. این مقاله سعی در ارائۀ استدلال‌هایی دارد که نشان دهد نادیده‌گرفتن آگاهی، خطایی بنیادین در نظام فلسفی هیوم است و آن را از نظر هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی، روان‌شناختی و روش‌شناختی ناسازگار و ناقص می‌سازد. با بررسی متون اصلی هیوم و ارائه چهار استدلال انتقادی (بی‌معنایی تجربه بدون آگاهی، پارادوکس خودآگاهی بدون بستر آگاهانه، افراط در انکارِ متافیزیک و تضعیف تجربه، ناتوانی در حفظ انسجام روان‌شناختی) این نوشتار نشان خواهد داد که با حذف آگاهی نه‌تنها نمی‌توان توضیحی برای مقولاتی مهم چون تجربۀ ذهنی و این‌همانی شخصی ارائه کرد، بلکه انسجام درونی نظام فلسفۀ هیوم به خطر می‌افتد. بر این مبنا و با توجه به اهمیّتِ موضوعِ آگاهی در فلسفه، این نوشتار می‌کوشد ضعف‌های بنیادین دیدگاه تجربه‌گرایی هیوم در باب این موضوع را آشکار کند.

consciousness and self-consciousness in david hume’s philosophy: a critique of empiricism and its fundamental error

in his major works (a treatise of human nature and an enquiry concerning human understanding), david hume reduces the mind to a bundle of perceptions—impressions and ideas—and eliminates consciousness as an independent category or substance. nevertheless, while denying consciousness, he still regards self-consciousness as an experiential phenomenon arising from perceptions and mental processes such as memory and imagination, without, however, grounding these experiences in an account of consciousness itself. this article argues that neglecting consciousness constitutes a fundamental error in hume’s philosophy, rendering his system inconsistent and incomplete across ontological, epistemological, psychological, and methodological dimensions. by engaging hume’s primary texts and presenting four critical arguments—(1) the meaninglessness of experience without consciousness, (2) the paradox of self-consciousness without a conscious ground, (3) the excesses of anti-metaphysical reductionism and its weakening of experience, and (4) the inability to sustain psychological coherence—this study demonstrates that the elimination of consciousness undermines the possibility of explaining key categories such as subjective experience and personal identity, thereby jeopardizing the internal coherence of hume’s system. on this basis, and in light of the centrality of consciousness within philosophy, the paper seeks to expose the fundamental weaknesses of hume’s empiricist framework on this issue.