بررسی مفاد آیات و روایات دربارۀ حدوث و قدم نفس

یکی از موضوعات مهم فلسفه اسلامی، حدوث و قدم نفس است. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی به این پرسش اساسی پاسخ می‌دهد که مفاد آیات و روایات درباره حدوث و قدم نفس چیست؟ متکلمان و فیلسوفان درباره وجود نفس دو دیدگاه دارند؛ اول: نفس امری قدیم است؛ دوم: نفس امری حادث است. در این پژوهش مستندات قرآنی و روایی هر دو دیدگاه بررسی می‌شود. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد بیشتر فیلسوفان اسلامی قائل به حدوث نفس هستند و نفس انسانی را حادث می‌دانند، هرچند در شیوۀ حدوث آن اختلاف دارند. همچنین مستفاد از آیات و روایات این است که انسان موجودی حادث است و اولین انسان از خاک خلق شده است و ادامه نسل این ابو‌البشر از طریق نطفه بعد از تکمیل مراحل چهارگانه با خروج یا دمیدن روح به آن تداوم دارد. بنابراین خلقت انسان ابداعی است و نفس انسان بعد از خلقت و قابلیت جسم حادث می‌شود.

an examination of quranic verses and narrations on the temporality (ḥudūth) and eternality (qidam) of the soul

one of the key topics in islamic philosophy is the temporality (ḥudūth) and eternity (qidam) of the soul (nafs). this research employs a descriptive-analytical method to address the fundamental question: what do qur’anic verses and hadiths indicate regarding the temporality or eternity of the soul? theologians (mutakallimūn) and philosophers hold two primary views on the existence of the soul:  1) the soul is eternal (qadim). 2. the soul is temporal (ḥādith). this study examines the qur’anic and narrational (riwāyī) evidence supporting both perspectives. the findings reveal that most islamic philosophers subscribe to the theory of the soul’s temporality (ḥudūth al-nafs), affirming that the human soul is created (ḥādith), though they differ on the mode of its origination. moreover, qur’anic verses and hadiths imply that human beings are temporal (ḥādith) entities: the first man (adam) was created from clay, and subsequent generations were formed through the four developmental stages of the embryo (nuṭfah), culminating in the infusion (or blowing) of the soul (rūḥ) into the body. thus, human creation is an act of divine origination (ibdāʿ), and the human soul comes into existence after the body’s creation and its receptivity (qābiliyyah).