نگرش شیخ اشراق در تبیین هستی‌شناسانه از مفاهیم فلسفی

تحلیل «مفاهیم فلسفی» از جهات متعددی اهمیت دارد. فیلسوفان این مفاهیم را رمز شناخت و راه‌حلی برای کشف‌ واقع‌ می‌دانند. بیشتر این مفاهیم در هیئت «قضیه حملیه مُردّد المحمول»، مسائل فلسفه را تشکیل داده‌اند. تبیین هستی‌شناسانه از مفاهیم فلسفی، به پاسخ این پرسش منتهی می‌شود که موطنِ پیدایش این مفاهیم کجاست؟ آیا می‌توان آنها را واقعیت‌هایی در عالم وجود دانست؟ دراین‌باره دو نظریه عمده وجود دارد؛ اول: نظریۀ «زیادت و عینیت» که بر اساس آن مفاهیم فلسفی زاید بر اشیاء و از عینیت برخوردار است. دوم: نظریۀ «زیادت و ذهنیت» که مفاهیم فلسفی را زاید بر اشیاء می‌داند، اما کاملاً ذهنی است. شهاب‌الدین سهروردی (متولد 549 ق) مفاهیم فلسفی را «اعتباری» به معنای ذهنیِ محض تلقی می‌کند و این مفاهیم را طبق نظریه «زیادت و ذهنیت»، تحلیل‌شدنی می‌داند. مقالۀ حاضر درصدد است به روش توصیفی - تحلیلی ضمن پاسخ به پرسش‌های مهم تحلیل هستی‌شناختی از مفاهیم فلسفی‌، دیدگاه شیخ اشراق را با دیدگاه متقدمان مقایسه کند. درنهایت این نتیجه به دست می‌آید که تبیین هستی‌شناسانۀ شیخ اشراق در فضایی از بحث که «اعتباریت» را به معنای «ذهنی‌بودن» اخذ نموده است، منافاتی با نظریۀ اصالت وجود ندارد.

suhrawardī’s approach to the ontological explanation of philosophical concepts

the analysis of philosophical concepts holds significance from multiple perspectives. philosophers regard these concepts as keys to cognition and solutions for uncovering reality. most of these concepts take the form of ambiguous predicative propositions (qadīyya hamliyya mutaraddid al-maḥmūl) and constitute the core issues of philosophy. an ontological explanation of philosophical concepts addresses the question: where do these concepts originate? can they be considered real entities in the world of existence?  in this regard, two major theories exist: first: the theory of addition and objectivity (ziyāda wa ‘ayniyya), which posits that philosophical concepts are superadded to objects and possess objective reality. second: the theory of addition and subjectivity (ziyāda wa dhihniyya), which considers philosophical concepts as superadded to objects but entirely mental constructs. shihāb al-dīn al-suhrawardī (b 549 ah/1154 ce) interprets philosophical concepts as conventional (i‘tibārī) in the sense of being purely mental and analyzes them according to the addition and subjectivity theory. using a descriptive-analytical method, this paper seeks to answer key questions regarding the ontological analysis of philosophical concepts while comparing suhrawardī’s perspective with those of his predecessors.  ultimately, the study concludes that suhrawardī’s ontological explanation — framed within a discourse where conventionality (i‘tibāriyyat) is understood as mentality (dhihniyyat) — does not contradict the theory of principality of existence (aṣālat al-wujūd).