عینیت مصداقی و اتحاد مفهومی صفات الاهی از نظر شیخ مفید و ابن‌سینا

در فکر کلامی - فلسفی امامیه، اندیشۀ شیخ مفید و ابن‌سینا در جایگاه تاثیرگذارترین و پایدارترین اندیشه‌ها در حوزه کلام و فلسفه که تحولات فکری عمیقی را پس از خود سبب شده است، امتیازات ویژه‌ای دارا هستند. این نوشتار کوشیده است با الگو قرار‌دادن این دو فکر فلسفی و کلامی در جغرافیای فکر شیعه، چگونگی رابطۀ هندسۀ آرای این دو حکیم در محورهای اساسی بحث اسماء و صفات الاهی یعنی «عینیت ذات و صفات» و «اتحاد مفهومی صفات» را تبیین کند. با توجه به مبانی مشترک مستنبط و مستخرج از آرای هر دو متفکر و نیز کشف و فهم مبنایی‌نبودن اختلاف‌های ظاهری میان ایشان در هر دو مسئلۀ پیش‌گفته، به نظر می‌رسد میان فلسفه و کلام به طور کلی و میان شیخ مفید و ابن‌سینا به نحو جزئی، با وجود اینکه اختلاف دیدگاه در مواردی وجود دارد، می‌توان با تاکید بر گزاره‌های فکر مکتبی، این دو رویکرد را جمع کرد. درنتیجه امتیاز توحیدی فکر شیعه در جایگاه مبنای دو فکر و نیز وجه جامع میان کلام امامی و فلسفه اسلامی به عنوان یافتۀ نهایی مورد تاکید قرار گرفته است.

referential identity and conceptual unity of divine attributes in the views of shaykh al-mufīd and ibn sīnā (avicenna)

in the theological-philosophical thought of imāmī shīʿism, the ideas of shaykh al-mufīd and ibn sīnā (avicenna) hold a distinguished position as some of the most influential and enduring intellectual thought in the domains of theology and philosophy, having spurred profound intellectual developments in their wake. this study seeks to model these two theological and philosophical perspectives within the intellectual geography of shīʿa thought, elucidating the structural relationship between their views on the fundamental axes of the discourse on divine names and attributes — namely, the identity of essence and attributes and the conceptual unity of attributes. given the shared principles derived from the ideas of both thinkers, as well as the recognition that their apparent disagreements on the aforementioned issues are not foundational, it appears possible to reconcile philosophy and theology in general—and the views of shaykh al-mufīd and ibn sīnā in particular — by emphasizing doctrinal propositions, despite some divergences in perspective. consequently, the study highlights the distinctive monotheistic framework of shīʿa thought as the common foundation of both intellectual traditions, while also underscoring the unifying ground between imāmī theology and islamic philosophy as its key finding. .