پی‌جویی و بازکاوی اندیشه رهایی در قرآن، عرفان و برهان

در بازجست نجات‌شناسی قرآنی نخستین و چشمگیرترین مسئله‌ای که هر خواننده قرآن با آن روبه‌رو می‌شود، فراوانی آیاتی است که در آن واژگانی همچون «نجات»، «فلاح»، «فوز»، «سعادت» و ... بازآورد شده و رهایی انسان را جان‌آویز پیام‌آوران الاهی نشان می‌دهد. ابن‌سینا که در نمط‌های پایانی اشارات و تنبیهات به عرفان و تصوف می‌پردازد، می‌گوید عارفان به یمن نفوس کامل خود و طی مقامات و درجات و انجام‌دادن ریاضات با هدف رام‌کردن نفس اماره، به عالم قدس گام نهاده و به سوی افکار لطیف و خواطر سازگار با امر قدسی کشیده شده‌اند. ارباب معقول با تاثیرپذیری از قرآن و عرفان، اندیشه رهایی را در آثار خویش کاویده و بازتاب داده‌اند. ابن‌سینا موشکافانه اصطلاحات صوفیه، درجات عارفان و ویژگی‌های ایشان را تقریر می‌کند و می‌توان او را اسوه حکمای پس از وی همچون سهروردی دانست. سهروردی نیز که خود گرایش‌های عمیق عرفانی دارد، در جایاجای یادگارهایش، آوای رهایی سر داده است. در این نوشتار با نگاهی فراگیر و پردامنه، اندیشه رهایی در سه‌گانه قرآن، عرفان و برهان بررسی و هم‌سنجی می‌شود. با این رویکرد و نگرش که گفته آسمانی، رازآشنایی و فرزانگی از هم جدایی ندارند، سخنان حکما در حق عارفان یاد شده و دیدگاه‌های قرآنی، عرفانی و برهانی درباره رهایی هم‌آهنگ و هم‌داستان شده‌اند.

pursuing and reviewing the idea of salvation in the quran, mysticism and argument

in reviewing the quranic salvation, the first and most significant issue that every reader of the quran faces is the abundance of verses in which words such as salvation, prosperity, redemption, happiness, etc. are mentioned, and the salvation of man is considered to be the main goal of the divine messengers. ibn sina, who deals with mysticism and sufism in the final sections of the book esharat wa tanbihat (signs and punishments), says that mystics, with the help of their perfect souls and passing positions and degrees, and performing austerities with the aim of controlling nafs ammarah (inciting soul), have set foot in the holy world and have been drawn to subtle thoughts that are compatible with the sacred. influenced by the quran and mysticism, the scholars of intellectual sciences have explored and reflected the idea of salvation in their works. ibn sina scrupulously explains the terms of sufism, the degrees of mystics and their characteristics, and he can be considered as a model for the scholars after him, such as suhrawardi. suhrawardi, who himself has deep mystical tendencies, has spoken of salvation everywhere in his relics. in this study, with a comprehensive and wide-ranging view, the idea of salvation in the triad of quran, mysticism and conclusive argument is examined and compared. with this approach and attitude that the heavenly saying, the mystery of knowledge and wisdom are inseparable, this article mentions the words of the philosophers about the mystics and shows that the quranic, mystical and argumentative views about salvation are all in harmony.