نسبت علوم شناختی و فلسفه اسلامی

علوم شناختی، دانش مطالعه مغز، ذهن، هوش و فرآیندهای مرتبط با آنها است. دو وظیفه اصلی این دانش عبارت‌اند از: 1. تولید مدل‌های توصیف‌کننده رفتار مغز انسان و عملکردهای شناختی، 2. تبیین مقایسه سه‌عاملیِ پیچیده ذهن، مغز و رایانه. فرضیه اصلی و غالب این دانش این است که تفکر، پدیده‌ای «بازنمودگر» و «محاسباتی» است و البته این فرضیه، با انتقادات محققان غربی مواجه شده است. نوشتار حاضر با روش تحلیلی‌عقلی در صدد تبیین نسبت علوم شناختی و فلسفه اسلامی است و نشان داده است که برخی مبانی و رویکردهای رایجِ علوم شناختی، مشتمل بر: 1. مادی‌انگاری و طبیعی‌گرایی ذهن یا نفس، 2. انحصارگرایی در روش تجربی و علمی در مطالعات ذهن، 3. جبرگرایی در کنش‌های انسانی، 4. نسبی‌گرایی شناخت، و 5. مادی‌انگاری شناخت، همگی با مباحث علم‌النفس و معرفت‌شناسی در فلسفه اسلامی در تقابل‌اند. با این حال، این قبیل تقابلات را نباید منفی و سلبی تلقی کرد، بلکه به‌ گونه‌ای مثبت و ایجابی می‌توان از این تقابلات، ضرورت عطف توجه فزون‌ترِ محققان علوم شناختی به مباحث عقلی فلسفه اسلامی و بالعکس لزوم التفات بیشترِ محققان فلسفه اسلامی به یافته‌های علوم شناختی را درک کرد.

relationship between cognitive science and islamic philosophy

cognitive science is the study of the brain, mind, intelligence, and related processes. the two main tasks of this science are: 1. to produce models that describe the function of the human brain and cognitive functions, 2. to compare the complex three-factor of the mind, brain and computer. the main and dominant hypothesis of this science is that thinking is a representative and computational phenomenon, and of course this hypothesis has been criticized by western scholars. using analytical-rational method, the present article seeks to explain the relationship between cognitive science and islamic philosophy and show that some common principles and approaches of cognitive science, including: 1. materialism and naturalism of mind or soul, 2. exclusivism in experimental and scientific methods in the studies on mind, 3. determinism in human actions, 4. relativism of cognition, 5. materialism of cognition, are all in conflict with the psychology and epistemology in islamic philosophy. however, such contrasts should not be considered negative, but rather in a positive way, it can be understood that cognitive scientists need to pay more attention to the rational issues of islamic philosophy, and conversely, researchers of islamic philosophy need to consider the findings of the cognitive science.