کارکرد بن‌مایه‌های مواجهه با «مرگ» در کتاب فارسی یازدهم متوسطه

اگزیستانسیالیسم، مکتب فکری است که به دغدغه‌های بودن آدمی در جهان هستی می‌پردازد. از مولفه‌های اساسی که این افق اندیشگی سعی در تبیین آن دارد، مرگ است. اندیشمندان این رویکرد فکری، مواجهۀ آگاهانۀ انسان با مرگ را در جهان زیستۀ خویش از مهم‌ترین کارکرد آدمی در جهان بیرون و درون او می‌دانند. از آن‌جا که اساس تفکر آدمی در اندیشیدن به جهانِ خود استعاری است، استعاره‌های مفهومی یکی از مهم‌ترین محمل‌هایی است که می‌تواند مولفۀ اگزیستانسیالیستی مرگ را در خود جای دهد. پژوهش حاضر نظر به اهمیت نقش کتاب‌های درسی در اندیشۀ دانش‌آموزان نسبت به مقولۀ مرگ، بر اساس رویکرد اندیشگی اگزیستانسیالیسم با روشی توصیفی و تحلیلی‌تفسیری به بررسی استعاره‌های متن درسی می‌پردازد. هدف از این بررسی، تبیین چگونگی کارکرد بن‌مایۀ اگزیستانسیالیستی مرگ در استعاره‌های مفهومی کتاب فارسی یازدهم دورۀ دوم متوسطه است. بر این اساس، در متن‌های گوناگون فارسی یازدهم، چهار استعارۀ مفهومی بنیادین «مرگ، رهایی است»، «مرگ، جاودانگی است»، «مرگ، سفر است» و «مرگ، نابودی است» خود را از میان لایه‌های استعاره‌های مفهومی دیگر آشکار می‌کنند. نظر به یافته‌های یادشده، مولفان کتاب فارسی و آموزشگران در یاددهی متن‌های درسی این کتاب باید التفات ویژه‌ای به انتخاب درون‌مایه‌های متن‌ها و راهبردهای تدریس داشته باشند که سویۀ مرگ‌آگاهی، مواجهه و فهم درست آن را کم‌رنگ یا بر آن تاکید می‌کنند. رویکردهای آموزشی چون ساختن‌گرایی که باورهای مختلف را به میدان گفت‌وگو وارزیابی سوق می‌دهد؛ نیز آگاهی، نقد و گفت‌وگوی مولفان، آموزشگران و دانش‌آموزان بر این سویه‌ها، راهی است برای پرورش ذهنیت خلاق و در نتیجه زیستنی آگاهانه و شکوفا.

the function of the themes of facing death in the 11th high school persian book

existentialism is a school of thought that deals with the concerns of being in the universe. one of the first components that this horizon of thinking tries to explain is death. since the theme of human thinking about one's world is metaphorical, conceptual metaphors are one of the most important tools that can accommodate the existential component of death. the present study based on the position of death in the thought of existentialism and with a descriptive and analytical method, considering the importance of the role of textbooks in the mentality and thought of students, examines the function of the existentialist theme of death in the conceptual metaphors of the eleventh grade persian textbook. based on the study of this research, in the various texts of the 11th farsi textbook, the three basic conceptual metaphors of death is liberation, death is immortality, death is travel and death is destruction are reveal among the metaphorical layers. based on the findings of the present article, the authors of the farsi book and the educators in teaching the textbooks of this book should pay special attention to the themes of the textbook that underestimate or emphasize the aspect of death consciousness.