بهره‌وری موقوفات روستایی؛ آینده‌نگاری پیشران‌های کلیدی توسعه آن در شهرستان بیرجند

موقوفات ازجمله منابع اقتصادی و اجتماعی ارزشمند است که با هدف حمایت از فقرا، ترویج علم و فرهنگ، تقویت عبادات و خیرات و غیره تاسیس شده است. بهره‌وری آن به معنای استفاده بهینه و بهتر از موقوفات، یک الزام و ضرورت اقتصادی، اجتماعی و جغرافیایی است. در جهان امروز برای بهینه نمودن فرایند تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی باید آینده‌نگری رویکرد حاکم باشد؛ زیرا شناخت و ارزیابی واقعی حاصل از شیوه نگریستن علمی به آینده به دست خواهد آمد. بدین ترتیب، به‌منظور اینکه در آینده بتوان شاهد افزایش بهره‌وری موقوفات در فضای روستایی شهرستان بیرجند و همچنین تقویت نقش آن در اقتصاد این سکونتگاه‌ها بود، با رویکرد آینده‌نگری، عوامل کلیدی توسعه آن تحلیل شده‌اند. نوع پژوهش، کاربردی و از لحاظ فرایند اجرا نیز آمیخته بوده است. به کمک مطالعات اسنادی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و پرسشگری داده‌ها جمع‌آوری شده‌اند. شناخت عوامل کلیدی با استفاده از دو روش دلفی و تحلیل ماتریس اثرات متقاطع در نرم‌افزار micmac انجام شده است؛ به‌طوری‌که از مجموع گزاره‌های گردآوری‌شده، درنهایت گروه 12 نفری خبرگان 14 عامل را تایید نهایی کردند. براساس یافته‌ها، وضعیت نظام مطالعه‌شده تاحدودی ناپایدار شناخته شد. بین عوامل «حمایت‌گری مالی از بهره‌برداران خرد با سازوکاری نظیر صندوق‌های خرد اعتباری» به‌عنوان پیشران دارای بیشترین اثرگذاری مستقیم و «حاکم‌شدن رویکرد مدیریت اقتصادی در تمامی سطوح» به‌عنوان پیشران با بیشترین اثرپذیری مستقیم در برنامه‌ریزی توسعه بهره‌وری موقوفات روستایی شهرستان بیرجند شناخته شد. همچنین، در حالت غیرمستقیم بیشترین اثرگذاری مربوط به پیشران «راه‌اندازی گروه‌های توسعه روستایی موقوفه‌محور» و بیشترین اثرپذیری نیز مربوط به «توسعه کشت محصولات راهبردی و دارای مزیت» است.

productivity of rural endowments: foresight of key drivers for their development in birjand county

introductionthe paper discusses the enduring nature of endowments as a charitable institution, emphasizing both its spiritual and material significance. it highlights the increased importance of endowment capital investment in today’s pursuit of a better life, as it can serve as capital for the development of social and geographical space (hajipour et al., 2019). the efficient utilization of endowments is described as an economic, social, and geographical necessity. the approach of futurism is emphasized as essential for optimizing decision-making and planning processes (aliakbari, et al., 2018), as it allows for a scientific understanding and evaluation of the future (coates, 1985). the paper concludes by stating that a futurist approach has been adopted to analyze the key factors for the development of endowments in rural areas of birjand county, to increase their productivity and strengthen their role in the local economy. methodologythis study is of an applied (decision-oriented) type. in terms of the execution process, it is considered mixed research. by conducting documentary studies, interviewing experts, and completing quantitative questionnaires, data and necessary information have been prepared for the research. to ensure the validity and increase the reliability of the data, a diverse sample approach (including managers, employees, and endowment beneficiaries) was adopted in the selective sampling stage, and ultimately the findings and prepared report have been reviewed and confirmed by participating experts in the research. in this study, both the delphi method and cross-impact matrix analysis using micmac software have been utilized. findingsthe total of documentary studies and the collection of informed opinions in the field of rural endowments in birjand county identified 14 propositions (drivers) using the delphi method. among the influential factors (drivers) for improving rural endowment productivity, factors such as process improvement and strengthening the role of local managers in institutional affairs, facilitating access to advanced technologies, increasing the level of education, especially digital literacy, selecting knowledgeable and skilled individuals as custodians, and consultation of beneficiaries with experts and specialists were mentioned.after identifying the influential factors, the impact intensity scores of each factor within the framework of the cross-impact matrix (using the micmac software environment) were assessed based on the degree of influence and susceptibility between 0 and 3. the number 0 indicates no effect, the number 1 indicates weak effect, the number 2 indicates moderate effect, and the number 3 indicates strong effect. based on the obtained output, the matrix dimensions were 14*14, and the number of repetitions was considered to be 3. the matrix saturation index was 9.92%, indicating that in over 92% of cases, factors had an impact on each other.furthermore, out of a total of 182 relationships, 69 relationships, equivalent to 38%, had strong cross-impacts (3), 64 relationships, equivalent to 35%, had moderate cross-impacts (2), and 49 relationships, equivalent to 27%, had weak cross-impacts (1). based on this, relationships with strong impacts had a higher frequency than other relationships.according to the direct impact matrix, the sum of the rows of the matrix indicates the level of influence, and the sum of the columns indicates the level of susceptibility of a factor to other factors.