امکان حرکت در موجودات غیرمادی بر پایه حرکت نفس انسانی در آرای علم‌النفسی ابن‌سینا و ملاصدرا

با تکیه بر آراء علم‌النفسی ابن‌سینا و ملاصدرا در دو مقطع هنگام تعلق نفس انسانی به بدن طبیعی و پس از قطع تعلق از بدن طبیعی، ضمن اثبات حرکت در نفس مجرد می‌توان بر امکان و تحقق حرکت در سایر موجودات غیرمادی نیز استدلال ارایه کرد. در هنگام تعلق نفس به بدن طبیعی، نفس مجرد انسانی بدون لحاظ قوه و ماده موجود در بدن طبیعی، امکان حرکت و تغیر دارد، پس سایر موجودات غیرمادی نیز می‌توانند بدون لحاظ ماده، حرکت داشته باشند. در هنگام قطع تعلق نفس از بدن مادی، اگرچه ابن‌سینا به امکان حرکت تکاملی نفس تمایل دارد، اما مبانی لازم برای اثبات آن را ندارد. در مقابل، ملاصدرا که صراحتاً تکامل برزخی نفس را انکار می‌کند، مبانی و آرائی در علم‌النفس دارد که بر پایه آنها علاوه بر امکان تکامل برزخی نفس انسانی، حرکت در سایر موجودات غیرمادی را نیز می‌توان اثبات و تبیین کرد.  

the possibility of immaterial beings movement based on the human soul movement in the psychological viewpoints of ibn sina and mulla sadra

relying on the psychological theories of ibn sina and mulla sadra، this argument examines the movement of the human soul in two stages: “when the soul is connected to the natural body” and “after its separation from the natural body”. by demonstrating the possibility of movement in the immaterial soul، it is also possible to prove and explain the movement of other non-material beings. when the soul is connected to the natural body، the unified human soul can move and change independently of the power and matter within the body. this independence suggests that other non-material beings can also undergo movement without reliance on matter. however، after the soul is separated from the material body، ibn sina considers the possibility of the soul’s evolutionary movement but lacks sufficient grounds to prove it. in contrast، mulla sadra explicitly denies the evolution of the soul in the intermediate state but provides psychological foundations that support the possibility of the soul's evolution. these same principles can also demonstrate and explain the movement of other immaterial beings.