تبیین جایگاه مصرف انرژی در مدل ارزیابی حمل و نقل منطقه کلانشهری تهران بر اساس شاخص‌های توسعه پایدار

حمل‌ونقل از مهم‌ترین مصرف‌کنندگان انرژی شناخته شده و دستیابی به حمل‌ونقل پایدار متضمن کنترل و بهبود میزان مصرف انرژی است. در این مسیر، نظامی برای ارزیابی سیستم حمل‏ونقل شهری مبتنی بر اصول پایداری و توسعۀ پایدار، می‏تواند به بهبود شاخص‏های اقتصادی، اجتماعی و زیست‏محیطی شهرها کمک کند. مطالعۀ حاضر با هدف بررسی جایگاه مصرف انرژی در مدل ارزیابی حمل‏ونقل منطقۀ کلان‌شهری بر اساس شاخص‏های توسعۀ پایدار صورت پذیرفت. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی‌ توسعه‏ای و از منظر روش و دورۀ زمانی گردآوری داده‏ها، پژوهشی پیمایشی‌ مقطعی محسوب می‌شود. مطالعات کتابخانه‏ای و پرسشنامه به عنوان ابزار گردآوری داده‏ها در نظر گرفته شد. در بخش کیفی با جست‌وجو، در بازۀ زمانی 2000 تا 2023، 41 مقاله به روش هدفمند انتخاب و تحلیل شدند. برای شناسایی مقوله‏های تحقیق و ارائۀ مدل اولیه، از تحلیل فراترکیب استفاده شد و 9 مولفه و 53 شاخص شناسایی شد. اعتبارسنجی و غربالگری شاخص‏ها با تکنیک دلفی انجام شد. مشارکت‌کنندگان این بخش 28 نفر خبره بوده که با الگوی گلوله برفی انتخاب شدند. درنهایت‌، 9 مولفه و 49 شاخص تایید شدند. در پایان، با استفاده از فرایند تحلیل شبکه اولویت و وزن ابعاد، مولفه‏ها و شاخص‏ها تعیین شد. یافته‏ها نشان داد بعد زیست‌محیطی دارای 45 درصد وزن مدل است و بعد اقتصادی، 36 درصد وزن مدل را دارد. بعد اجتماعی با 19 درصد در جایگاه سوم قرار گرفته است. مولفۀ مصرف انرژی با 17 درصد بیشترین وزن را داشته و شاخص‏های آن 3 جایگاه از 10 جایگاه برتر را داشتند.

clarifying the place of energy consumption in the transport evaluation model of the metropolitan area based on sustainable development indicators

transportation is known as an important energy consumer, and achieving sustainable transportation implies controlling and improving the amount of energy consumption. so, a system for evaluating the urban transportation system based on the principles of sustainability can help to improve the economic, social and environmental indicators. this study was conducted with the aim of clarifying the place of energy consumption in the transportation evaluation model based on sustainable development indicators. this research is applied-developmental in terms of purpose, and in terms of the method and time period of data collection, it is considered a survey-cross-sectional research. library studies and questionnaires were considered as data collection tools. in the qualitative section by searching, in the period from 2000 to 2023, 41 articles were selected and analyzed. meta-composite analysis was used to identify the research categories and present the initial model, and 9 components and 53 indicators were identified. validation and screening of indicators was done with delphi technique. the participants of this section are 28 experts who were selected using the snowball pattern. finally, 9 components and 49 indicators were confirmed. in the end, using the process of network analysis, the priority and weight of dimensions, components and indicators were determined. the findings showed that the environmental dimension has 45% and the economic dimension has 36% of the weight of the model. the social dimension is ranked third with 19%. the energy consumption component has the most weight with 17% and its indicators have 3 positions out of the top 10.