بررسی ترکیبات بیوشیمیایی دانه‌های گرده برخی ژنوتیپ‌های نر خرما: مطالعه موردی استان خوزستان

دانه گرده به‌عنوان گامتوفیت نر گیاهان، در گرده‌افشانی و تولید میوه و بذر دخالت دارد و علاوه بر مطالعات بهنژادی، اثرات دارویی و ارزش غذایی دانه گرده نیز اهمیت دارد. خرما یکی از محصولات باغبانی است که گرده‌افشانی آن توسط انسان انجام می‌شود. به دلیل اهمیت انتخاب رقم مناسب نر، بررسی کیفیت دانه گرده مهم است ولی در مورد مقایسه ترکیبات بیوشیمیایی ژنوتیپ‌های دانه‌گرده خرما اطلاعات محدودی وجود دارد. این پژوهش با هدف بررسی ترکیبات بیوشیمیایی دانه‌گرده برخی ژنوتیپ‌های خرمای نر استان خوزستان انجام شد. نمونه‌ دانه‌های‌گرده 12 ژنوتیپ نر از دو منطقه دشت آزادگان و بهبهان (استان خوزستان) جمع‌آوری شد. نتایج نشان داد دانه‌گرده ژنوتیپ‌ها ازنظر میزان پروتئین کل محلول و اسیدهای آمینه محلول، درصد خاکستر، پنتوزها، گلوکز و کربوهیدرات‌های محلول کل، ظرفیت آنتی اکسیدانی، فنول کل، فلاونوئید کل، فلاونول‌ها و کاروتنوئیدها تفاوت معنی‌داری داشتند. ژنوتیپ دشت آزادگان-8  دارای بیشترین میزان پروتئین محلول (204.1 میکروگرم در گرم) و ژنوتیپ‌های دشت آزادگان -7 و دشت آزادگان-5 دارای بیشترین میزان اسیدهای آمینه محلول بودند (به ترتیب14.4 و 13.8 میکروگرم در گرم). بیشترین میزان اسید آسکوربیک در ژنوتیپ دشت آزادگان -7  (40.9 میلی‌گرم در 100 گرم) و بیشترین خاکستر در ژنوتیپ دشت آزادگان -2 (6.08 درصد) و کمترین در ژنوتیپ کبکاب-1 (3.94درصد) بود. ژنوتیپ دشت آزادگان -4 بیشترین پنتوزها، ژنوتیپ‌های دشت آزادگان -5، دشت آزادگان -8  و دشت آزادگان -3 بیشترین گلوکز، و ژنوتیپ دشت آزادگان -8  بیشترین کربوهیدرات محلول غیرساختمانی را داشتند. ژنوتیپ‌های دشت آزادگان -9 و خاصی-2 دارای بالاترین ظرفیت آنتی‌اکسیدانی بودند. بیشترین فنول کل در ژنوتیپ دشت آزادگان -1  (176.04 میکروگرم در گرم) و کمترین در ژنوتیپ‌های خاصی-2  و کبکاب-2 بود. این نتایج می‌تواند در انتخاب ژنوتیپ‌های نر خرمای برتر جهت انتخاب ارقام نر خرما باکیفیت بالاتر دانه گرده و بررسی اثر آن‌ها در باروری و بهبود کیفیت میوه خرما، برنامه‌های بهنژادی برای بهبود کیفیت دانه گرده در برنامه‌های اصلاحی و هم‌چنین استفاده از دانه گرده خرما به‌عنوان ماده غذایی یا ترکیبات دارویی مورداستفاده قرار گیرد.

evaluation of the biochemical compounds of pollen grains of some date palm genotypes: a case study of khuzestan province (iran)

pollen grain, as the male gametophyte in plants, plays a key role in pollination and the production of fruits and seeds. in addition to its importance in breeding studies, the medicinal effects and nutritional value of pollen are also significant. date palm is a horticultural plant that requires artificial pollination. due to the importance of selecting appropriate male genotypes, evaluating pollen quality is crucial. however, limited information is available regarding the biochemical composition of pollen from different date palm genotypes. this study aimed to investigate the biochemical compounds of pollen from several male date palm genotypes in khuzestan province, iran. pollen samples from 12 male genotypes were collected from two regions, dasht-e azadegan and behbahan. results showed significant differences among the genotypes in terms of total soluble protein, soluble amino acids, ash percentage, pentoses, glucose, total soluble carbohydrates, antioxidant capacity, total phenolics, flavonoids, flavonols, and carotenoids. genotype dasht-e azadegan-8 had the highest soluble protein content (204.1 µg/g fresh weight), while dasht-e azadegan-7 and dasht-e azadegan-5 had the highest soluble amino acid content (14.4 and 13.8 µg/g, respectively). the highest ascorbic acid content was found in dasht-e azadegan-7 (40.9 mg/100g fresh weight), and the highest ash content in dasht-e azadegan-2 (6.08%), with the lowest in kabkab-1 (3.94%). dasht-e azadegan-4 had the highest pentose content, while dasht-e azadegan-5, -8, and -3 showed the highest glucose levels. dasht-e azadegan-8 had the highest non-structural soluble carbohydrate content. genotypes dasht-e azadegan-9 and khassi-2 exhibited the highest antioxidant capacity. the highest total phenolic content was recorded in dasht-e azadegan-1 (176.04 µg/g), and the lowest in khassi-2 and kabkab-2. these findings can be utilized to select superior male genotypes with higher pollen quality, assess their effects on fertility and fruit quality improvement, support breeding programs aimed at improving pollen traits, and explore the use of date palm pollen as a nutritional or medicinal compound.