شاخص‌های پایش و ارزشیابی برنامه کشوری توانبخشی پزشکی

زمینه و هدف: سنجش دوره‌ای برنامه‌های توانبخشی همیشه مورد تاکید جامعه جهانی است و می‌تواند مبنایی برای اثبات اثربخشی اقدامات انجام‌شده توسط کشورها باشد. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف تعیین شاخص‌های پایش و ارزشیابی «برنامه کشوری توانبخشی پزشکی و جایگاه آن در نظام سلامت 1400-1404» به اجرا درآمد.روش: مطالعه کیفی- کاربردی حاضر در سال 1399 انجام گرفت. در ابتدا اهداف، برنامه‌ها و خدمات پیش‌بینی‌شده در برنامه کشوری توانبخشی پزشکی استخراج شد. سپس، «فهرست شاخص‌های توانبخشی» سازمان جهانی سلامت، مبنای تهیه فهرست اولیه شاخص‌ها ذیل اهداف و برنامه‌های سند ملی قرار گرفت و طی چهار جلسه بحث گروهی متمرکز دو ساعته و چهار جلسه مصاحبه حضوری 5/1 ساعته با مشارکت ذی‌نقشان بررسی و پیشنهادهای اصلاحی دریافت شد. در نهایت، فهرست بازنگری‌شده در دو جلسه نشست خبرگان با در نظرگرفتن معیارهای تضمین‌کننده تناسب و کفایت شاخص‌ها برای دستیابی به اجماع نهایی بررسی و توافق حاصل شد.یافته‌ها: 44 شاخص ذیل اهداف سه‌گانه برنامه استخراج شدند که 28 مورد از نوع ورودی و فرایندها (حاکمیت، منابع مالی و انسانی و اطلاعات) و 16 مورد از نوع خروجی (ارائه خدمات توانبخشی و محصولات و فناوری‌های پزشکی) بودند.نتیجه‌گیری: استقرار و به‌کارگیری چارچوب نظارتی شاخص‌محور، متاثر از ظرفیت زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و کیفیت و اعتبار داده‌های در دسترس است و بایستی متناسب با شکا‌ف‌های موجود، نسبت به توسعه و تقویت نظام اطلاعاتی اقدام شود. پیشنهاد می‌شود در مطالعات آینده، نمایندگانی از تمامی گروه‌های هدف و طبقات مختلف جامعه مشارکت داشته باشند. همچنین به‌منظور تدوین و پایش یک برنامه جامع ملی، همکاری بین‌بخشی یک ضرورت است.

monitoring and evaluation indicators of the national plan of medical rehabilitation

background: periodic assessment of rehabilitation plans has always been emphasized by the global community and can be a basis for proving the effectiveness of measures undertaken by countries. this study aimed to determine practical evaluation indicators for the national plan of medical rehabilitation and its place in the health system of the islamic republic of iran (2021-2025).methods: this qualitative applied study was conducted in 2020. at first،the goals،programs،and services foreseen in the national program of medical rehabilitation were identified. subsequently،the world health organization's list of rehabilitation indicators was selected as the basis for preparing the initial list of indicators under the goals and programs of the national document. the list of indicators was reviewed during four 2-hour focus group discussion sessions and four 1.5-hour face-to-face interview sessions with different stakeholders and correction suggestions were received. finally،the revised list was reviewed in two-panel meetings،taking into account the criteria to ensure the appropriateness and adequacy of the indicators to reach the final consensus.results: based on the findings،44 indicators were extracted under the triple goals of the studied national initiative: 28 indicators were related to inputs and processes (governance،financial and human resources،and information and communication) and 16 indicators were related to outputs (supply of rehabilitation services and medical products and technologies). conclusion: the establishment and use of the indicator-based monitoring framework are affected by the capacity of the information technology infrastructure and the quality and validity of the available data. the information system should be developed and strengthened according to the existing gaps. it is suggested that representatives from all target groups and different classes of society participate in future studies. also،to develop a comprehensive national plan،inter-sectoral cooperation is a necessity.