تغییر اقلیم محلی، چالشی نوظهور در فرآیند توسعه شهری مطالعه موردی کلانشهر تبریز

رشد شهرنشینی منجر به رخداد مشکلات مختلف محیطی و اقلیمی همچون تشدید بار گرمایی شده و زون‌های اقلیمی متفاوتی از محیط‌های طبیعی ایجاد می‌کند. مطالعه حاضر با هدف واکاوی اثر رشد فیزیکی شهر تبریز بر تغییر پوشش/کاربری زمین و ظرفیت خنک‌کنندگی شهری، برای دوره‌های زمانی 2003، 2013 و 2023 انجام شد. از پردازش تصاویر ماهواره لندست و نمونه‌برداری در گوگل‌ارتس برای بدست آوردن زون‌های اقلیم محلی (lcz) و از مدل invest برای محاسبه ظرفیت خنک‌کنندگی شهری تبریز استفاده شد. مطابق نتایج بدست آمده از پردازش تصاویر، پانزده زون اقلیم محلی برای شهر و پیرا شهر تبریز بدست آمد. مقایسه زون‌های اقلیم محلی در طول سه دوره مورد مطالعه نشان داد که روند توسعه شهری از بافت‌های متراکم به سمت مناطق با چیدمان‌های باز گسترش یافته و این تغییرات به‌ویژه در نواحی جنوب شرقی شهر مشهود است. کاهش پوشش‌های سبز، از جمله مراتع، درختان متراکم و سطوح آبی، موجب کاهش اثر خنک‌کنندگی این عناصر و افزایش دمای محیط شده است. مراتع در غرب و شمال‌غرب تبریز بالاترین تاثیر را در کاهش دمای سطحی داشته‌اند، در حالی‌که سطوح با رویه‌های نفوذناپذیر شهری مهمترین عامل شکل‌گیری جزیره گرمای سطحی شهری هستند. در کنار مصرف انرژی و تولید گرمای انسان‌ساخت، تغییر پوشش/کاربری زمین، مهمترین دلایل تغییر موازنه انرژی سطحی و تغییر اقلیم محلی در شهرها هستند. این نتایج اهمیت توسعه پایدار شهری و حفظ فضاهای سبز و سطوح آبی را در کاهش تغییر اقلیم محلی و در نهایت بر بهبود کیفیت محیطی شهر برجسته می‌کند.