تحلیل حقوقی و جرم شناختی عذرخواهی در قبال زیان معنوی ناشی از جرم

زمینه و هدف: عذرخواهی به ‌عنوان یکی از سازوکارهای عدالت ترمیمی علاوه بر اینکه به بزه‌دیده این امکان را می‌دهد که حس ارزشمندی و احترام خود را بازیابند، می‌تواند به‌عنوان گامی ترمیمی و تسکین‌دهنده در روند عدالت ترمیمی ایفای نقش کند. در حقوق ایران نیز قانونگذار، خسارت‌های معنوی ناشی از جرم را قابل‌جبران دانسته و عذرخواهی را به عنوان یکی از ابزارهای جبران شناسایی کرده است. با این وجود، سازوکارهای قانونی لازم در این خصوص پیش‌بینی نشده است. در این مقاله، هدف، هستی‌شناسی عذرخواهی و اوصاف آن و شناسایی فرایند عذرخواهی در سیستم عدالت ترمیمی و همچنین، تبیین تاثیر عذرخواهی بر سه ضلع جرم است.روش: پژوهش حاضر به صورت روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است.یافته‌ها و نتایج: از دیدگاه حقوقی، عذرخواهی موثر نه تنها به جبران زیان‌های معنوی بزه‌دیده کمک می‌کند، بلکه می‌تواند منجر به کاهش تنش‌های ناشی از جرم و تسهیل در فرآیند صلح و سازش و میانجیگری کیفری شود. این مسئله در نظام حقوقی ایران، به‌ویژه در چارچوب قوانین مرتبط با عدالت ترمیمی، حائز اهمیت است و نیاز به توجه بیشتری دارد تا عذرخواهی به‌عنوان یک مولفه مهم در فرآیند جبران زیان‌های معنوی تقویت شود و از منظر آموزه‌های جرم‌شناسی، عذرخواهی نه تنها به بهبود روابط بزه‌دیده و بزهکار کمک می‌کند، بلکه بستر لازم برای بازپذیری بزهکار در جامعه و کاهش خطر بازگشت به جرم را نیز فراهم می‌سازد.

legal and criminological analysis of apology for moral damage resulting from crime

field and aims: apology, as one of the mechanisms of restorative justice, not only allows the victim to regain a sense of self-worth and respect but also serves as a restorative and soothing step in the restorative justice process. in iranian law, the legislator recognizes moral damages resulting from crime as compensable and identifies apology as one of the tools for compensation. however, the necessary legal mechanisms for this purpose have not been established. this article aims to explore the ontology and characteristics of apology, identify the process of apology within the restorative justice system, and explain its impact on the three dimensions of crime.method: this study was conducted using a descriptive-analytical approach.findings and conclusions: from a legal perspective, an effective apology not only aids in compensating the victim’s non-material damages but also contributes to reducing tensions arising from the crime and facilitates the processes of reconciliation, dispute resolution, and criminal mediation. this issue is significant in the iranian legal system, especially within the framework of laws related to restorative justice, and requires further attention to strengthen apology as an important component in the process of compensating for non-material damages. from the perspective of criminological principles, an apology not only helps improve the relationship between the victim and the offender but also creates the necessary groundwork for the offender’s reintegration into society and reduces the risk of reoffending.