تحلیل معنایی دلالت های «قلیل» و مشتقات آن با محوریت تفسیر مجمع البیان و صافی

ماده «قلّ» و مشتقات آن 76 بار در 33 آیه قرآن کریم به اشکال مختلف به کار رفته است، و به نکات بسیار مهمی در زمینه تعالی بشریت سخن گفته است؛ معناشناسی واژه قلیل و بررسی مشتقات آن در قرآن به صورت های مختلف فعل ماضی، مضارع، اسم تفضیل و صفت مشبهه در حالات اعرابی سه گانه مرفوع، منصوب و مجرور، به نکته جالب توجه و زیبایی در قرآن اشاره دارد و مطالب مهمی همچون کم اهمیت بودن منافع مادی، اندک بودن مومنین و فرمانبرداران اوامر و نواهی الهی، اندک بودن سپاسگزاران و پند پذیران و ... که در پوشش واژگانی مثل قلیلاً، قلیلٌ، قلیلٍ، قلیلون و اقلّ بیان شدده را با روش توصیفی و تحلیلی، ارزیابی می کند؛. از بررسی موارد متعدد آیات مذکور این نتیجه به دست می آید: کسانی که شکر گزار نعمات الهی به انحاء گوناگون هستند، گروه اندکی هستند که قرآن از آنان یاد کرده است؛ وجود این افراد که به زیور تقوی و پاک بودن از هوا و هوس های نفسانی مزین هستند در تفاسیر گوناگون به آن ها اشاره شده است؛ پیمایش این موضوع با بهره مندی از تفاسیر مجمع البیان و صافی انجام گرفته است؛ تفسیر مجمع البیان، واژه «قلیل» را غالبا در معنای کم بودن نسبی مقدار یا تعداد بکار می برد و بر ذات کم بودن چیزی تاکید دارد، و تفسیر صافی، تمرکز بیشتر بر تحلیل لغوی و معنایی واژه دارد و تاکید می کند که «قلیل» به معنای «اندک»، «ناچیز» و «کم» است و گویای مقدار یا اهمیت محدود است.