باز اندیشی مفهوم قدرت از دیدگاه فوکو در نگاره های جامع التواریخِ رشیدالدین فضل الله همدانی

حاکمان ایلخانی به دلیل حضور همراه با جبر در ایران، نیازمند مشروعیت‌‌بخشی به خود با هر ابزار ممکن بوده‌‌اند. اثبات قدرت و توانایی بالقوه این قوم و حاکمان منتخب آن‌ها در کشورداری و جنگاوری یکی از وجوه این مشروعیت بوده است؛ بنابراین در این دوره مشروعیت براساس منشا قدرت شکل می‌‌گیرد و «قدرت» در مرکز توجه کتب تاریخی و شاهنامه‌‌ها نمایان می‌شود. بر این اساس نگارش و مصورسازی کتاب‌‌های تاریخی به ابزاری برای مشروعیت‌‌طلبی مغولان تبدیل می‌‌گردد. یکی از این کتب، کتاب جامع‌‌التواریخ اثر شیخ فضل‌‌الله همدانی است که به‌عنوان موردمطالعه با رویکرد گفتمانی و با شیوه‌‌ی تحلیل گفتمان میشل فوکو بررسی شده است. فوکو علاوه بر قدرت، از طریق اعمال قدرت که از آن به استفاده از زور تعبیر می‌‌کند، به اعمال قدرت از طریق کسب مقبولیت نیز اعتقاد دارد. این پژوهش در نظر دارد با بهره‌‌گیری از روش توصیفی تحلیلی و استفاده از شیوه‌‌ی مطالعه‌‌‌‌ی کتابخانه‌‌ای به این سوال اصلی پاسخ دهد؛ قدرت و گفتمان حاکمان ایلخانی در نگاره‌‌های جامع التواریخ چگونه نمود پیدا کرده است؟ در این نوشتار قصد داریم با تحلیل نگاره‌‌های جامع‌‌التواریخ، بازتاب گفتمان قدرت و مقبولیت ایلخانان را در این نگاره‌‌ها بررسی کنیم. از طریق انجام این پژوهش می‌‌توان چگونگی بهره‌‌گیری از هنر برای مشروعیت‌‌طلبی توسط حاکمان ایلخانی را بر اساس نظریه‌‌ی قدرت و گفتمان فوکو به دست آورد و پی برد که در این دوره تاریخ و هنر به‌عنوان ابزاری برای نمایش قدرت و مشروعیت‌‌طلبی در گفتمان سیاسی به‌کاررفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌‌دهد که نمایش قدرت حاکمان مغول که با استفاده از اِلمان‌‌های قدرت در نگاره‌‌های جامع‌التواریخ به‌کاررفته است در راستای مسائل سیاسی و برای مشروعیت‌‌طلبی بوده است. حاکمان ایلخانی با بهره‌‌گیری از تسامح مذهبی و پذیرش دین، فرهنگ و هنر قوم مغلوب، سعی در موجه نشان دادن حاکمیت خود داشته‌‌اند.

recondensing the concept of power from foucault's perspective in rashid al-din fazlullah hamedani's jami al-tawarikh

due to their attendance in iran, the ilkhanate head of state, needed to legitimize themselves by any means conceivable. one feature of this legitimacy has been the protest of the power and potential aptitude of the people and their elected head of state to govern and wage war. consequently, in this period, legitimacy was shaped based on the origin of power and power seemed to be in the center of attention of historical books and shahnamehs. the writing and illustration of historical books became instruments for the legitimacy of the mongols. one of these books is jame'at al tawarikh written by sheikh fazlullah hamedani, which has been investigated as a case study with the discourse approach and the method of michel foucault's discourse analysis in the present study. in addition to power through the exercise of power, foucault interprets the use of force and also believes in the exercise of power through the acquisition of acceptance. this research has tried to answer this main question by using descriptive analytical and documentary method that how the power and discourse of the ilkhanid rulers have been manifested in the paintings of jame'at al tawarikh? this article aimed at examining the reflection of the discourse of power and acceptance of the ilkhanids in these paintings by analyzing the drawings of jame'at al tawarikh. through this research, it is possible to find out how art was used for legitimacy by ilkhanids rulers based on foucault's theory of power and discourse and to realize that history and art had been used as a tool to show power and legitimacy in political discourse in that period. the research findings showed that the display of power of the mongol rulers used in the drawings of jame'at al tawarikh was in line with political issues and for legitimacy. the ilkhanid rulers tried to justify their rule by taking advantage of religious tolerance and accepting the religion, culture and art of the defeated people.