مطالعۀ صندوق های قبر چوبی استان مرکزی از دورۀ آل بویه تا آغاز صفوی

صندوق قبر‌‌های چوبی ازجمله مهم‌‌ترین تولیدات چوبی دوران اسلامی ایران محسوب می‌‌شوند. تاکنون بسیاری از این صندوق‌‌ها در پژوهش‌‌های مختلف بررسی و معرفی شده‌اند؛ اما در محدودۀ استان مرکزی باوجود داشتن تعداد زیادی از این صندوق‌‌ها، در پژوهش‌‌های موجود، چندان بدان‌‌ها پرداخته نشده است؛ در عین حال که بسیاری از این آثار با گذشت زمان یا در حال تخریب بوده یا اینکه مفقود شده‌اند. از این روی ضرورت داشت که در یک پژوهش مستقل و هدفمند، به بررسی و مطالعۀ این صندوق‌‌ها پرداخته شود. با توجه به این تفاسیر، هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی ویژگی‌‌های ظاهری و تزئینی صندوق‌های چوبی استان مرکزی و مضامین کتیبه‌‌های به‌‌کار رفته در آنها است. پرسش‌‌های اصلی پژوهش حاضر نیز بدین شرح است، آثار چوبی مورد مطالعه چه ویژگی‌‌های ظاهری، فنی و تزئینی دارند؟ مضامین کتیبه‌‌های به‌‌کار رفته در آنها چیست؟ نظر به اینکه در بررسی‌‌های میدانی صورت گرفته تعداد زیادی از این صندوق‌‌ها شناسایی شد که عمدتاً مربوط به قرون متاخر اسلامی هستند، در پژوهش حاضر صرفاً آثار چوبی قبل از دورۀ صفویه بررسی شده‌‌اند. برای نیل به این هدف، از روش توصیفی تحلیلی برای انجام پژوهش حاضر استفاده شده و شیوۀ گردآوری اطلاعات در آن بر پایۀ مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای است. با انجام پژوهش حاضر تعداد نه عدد صندوق شناسایی شد که قدمت آنها در بازۀ زمانی قرن چهارم تا اوایل قرن دهم هجری قرار دارند. این صندوق‌‌ها از چهار فرم مختلف برخوردار بوده و شیوه‌‌های مختلف تزئینی در آنها به‌‌کار رفته که بعضاً قابل مقایسه با برخی آثار چوبی مناطق دیگر هستند. کتیبه‌‌های به‌‌کار رفته در این آثار نیز شامل برخی آیات قرآن، برخی اشعار فارسی مذهبی، معرفی صاحب قبر و ماده تاریخ است. این کتیبه‌‌ها به خط کوفی، محقق، نسخ و ثلث نگاشته شده و برخی از آنها توسط هنرمندان دو شهر سلطانیه و جوشقان، ساخته شده‌‌اند.

the study of the wooden zarihs during the al-e-buya to before the safavid period in the markazi province

wooden zarihs are one of the most significant wooden products during the islamic era in iran, with many located in tombs related to shiites. currently, there are numerous examples of these works in different regions and related to various islamic centuries. despite the fact that many of these chests have been investigated and introduced in various research, such as some wooden zarihs in mazandaran province, those in today's markazi province have not been discussed in previous studies and research, despite having a large number of these funds. unfortunately, many of these works have either been destroyed or lost over time. therefore, it was necessary to investigate and study these funds in an independent and targeted research. the main goal of the current research is to investigate and study the wooden zarihs of markazi province, with the main questions of the present research related to the appearance and decorative characteristics of the studied wooden zarihs and the themes of the inscriptions used in them. since a large number of these chests were identified in field surveys, mainly related to the late islamic centuries, only wooden works before the safavid period were examined and studied in this research. to achieve this goal, a descriptive analytical method was used, with information collected through field and library studies. first, all the works in the tombs of markazi province were identified and documented. then, by referring to old records of the registration file in some historical monuments and ancient documents, a number of wooden zarihs that are no longer extant were also identified and examined. through the present research, nine wooden zarihs were identified, which date from the 10th century to the beginning of the 16th century a.d. comparative studies revealed that the most significant wooden zarihs are located in the haftad o do tan saroq imamzadegan building. these boxes feature various decorative methods that are comparable to wooden works from other regions, such as kashan city, mazandaran province, and ardabil province. additionally, artists from other regions of the province, such as soltanieh city and josheghan city, sometimes participated in their construction. the inscriptions used in these works mainly include verses from the quran, persian religious poems, and information about the owner of the grave and the date of creation. it should be noted that the use of persian poems was first identified in these works from the 15th century onwards. however, unlike examples from the safavid period, slogans of the shiite religion were not popular in these works. only kufic, thulth, and naskh scripts were used in the inscriptions, and unfortunately, no calligraphy artist was identified.