تحلیل نشانه- معناشناختی فرآیند شکل گیری ناکنش گر گفتمانی در آثار نقاشی احمد مرشدلو

احمد مرشدلو از مطرح ترین نقاشان معاصر ایران است و در آثارش به شیوۀ واقع گرایانه به بیان مسائل اجتماعی با بیان انتقادی پرداخته است. در آثار مرشدلو بازنمودۀ سوژه انسانی، سوژه ای است که در برابر کنشِ اجتماعی مقاومت کرده و دچار انفعال و ناکنش گری شده است. مقاله پیش رو می کوشد تا با اتکا بر رویکرد نشانه- معناشناسی به تحلیل گفتمان دیداری و سازوکارهای نشانه- معنایی «ناکنش گر گفتمانی»، در نقاشی های احمد مرشدلو بپردازد. هدف اصلی از نگارش این مقاله این است تا با تکیه بر گفتمان دیداری نقاشی های مرشدلو و شیوه بیان بصری منحصربه فرد آن به روش تحلیل نشانه- معناشناختی، اختلال معنایی و چگونگی بر هم ریختن سازوکار حضور سوژه و شکل گیری مفهوم «ناکنش گر» در بطن گفتمان دیداری آثار را نشان دهد. روش تحلیل نمونه ها توصیفی- تحلیلی با رویکرد نشانه- معناشناختی است که در آن پنج اثر از نقاشی های احمد مرشدلو مورد تحلیل قرار گرفته است. بر این اساس پرسش های مقاله برای رسیدن به این هدف عبارت است از 1. مولفه ها و سازوکارهای نشانه- معنایی و گفتمانی دخیل در شکل گیری «ناکنش گر گفتمانی» در نظام دیداری آثار کدام اند و چه ویژگی هایی دارند؟ 2. مولفه های گفتمانی و نشانه- معنایی «ناکنش گر گفتمانی» در نظام دیداری آثار چگونه به کار رفته اند و چه کارکردهایی دارند؟ نتایج نشان دادند که برونداد مولفه های نفیِ کنش در سوژه به شکل گیری ناکنش گر گفتمانی، انجامیده است و با ایجاد فرآیند سَلبی از طریق برهم ریختن نظم و ایجاد آشفتگی در افعال موثر و به واسطه تمهیدات بصری از قبیل هنجارگریزی، تکرار و خودکارگی، بی چهره گیِ سوژه، به حاشیه راندگی و تهدید سوژه به واسطۀ ابژه های روزمره، در آثار مرشدلو نمود یافته است. همچنین با لحاظ مولفه های نشانه- معنایی «ناکنش گر گفتمانی»، گفتمان دچار نوسان شناختی شده و فضای تنشی و عاطفی در نظام گفتمان دیداری نقاشی ها اوج گرفته و سوژه عاطفی و شوِش گر با ویژگی های تردید و اضطراب شکل گرفته است.

semiotic analysis of the formation process of discursive non-subject in the paintings of ahmad morshedloo

the present study is an attempt to analyze the visual discourse and the semiotic mechanisms of the non-subject in ahmad morshedloo's paintings by relying on the discursive semiotics approach, in which meaning is constructed through examining signs in relation to each other and other discourse elements. the manner of this communication and interaction creates various discourse systems, which include actional system, tension system, and sensible system. relying on the visual discourse of morshedloo's paintings and its unique visual expression, using the semiotic analysis method, the article aims to show how the concept of non-subject is formed in the visual discourse of the works and the process of production and how it has affected the reception of meaning. non-subject defines a human subject who has lost the ability to evaluate and judge and cannot take voluntary action. the research employs a descriptive-analytical methodology and five works of ahmad morshedloo's paintings are analyzed. the main purpose of the present study is to answer the following questions: 1. what are the main semio-discursive components of “non-subject” in visual discourse? 2. what are the major semio-discursive functions of “non-subject” in the visual discursive system? the findings indicate that formation of discursive “non-subject” results from the negation of the action components of the subject, and by creating a negative process through disrupting the order and creating chaos in modality verbs and through visual measures such as norm avoidance, repetition, and automaticity, faceless in subject, marginalization and threat of the subject by everyday objects are manifested in the works of morshedloo. also by using the semio-discursive components of non-subject, the tense and emotional atmosphere in the visual discourse of the paintings have peaked, and an emotional and modal subject has been formed with the characteristics of doubt and anxiety .