بررسی منظره‌پردازیِ سه نگاره از لیلی و مجنون (خمسه نظامی) بر اساس اصل تناظر عالم کبیر و عالم صغیر ابن عربی

در نگرش سنتی یعنی نگرش برآمده از سنن و وحی الهی باور بر این بود که عالم و آدم هر دو جلوه حق و عالم به عنوان انسان کبیر و انسان به عنوان عالم صغیر هستند. این منظر، اصل دیگری را در پی دارد و آن تطابق میان عالم کبیر و عالم صغیر است. بر اساس آموزه‌های وحیانی و تفاسیر دینی و عرفانی، جهان دارای سلسله مراتب و هر یک از مراتب به عنوان رمز مرتبه‌ بالاتر، هم جزئاً و هم کلاً دارای مطابقت هستند. مسئله تحقیق این است که نگاره‌های نگارگری ایرانی و اسلامی از منظر چنین نگرشی که به تناظر عوالم صغیر و کبیر معتقد است، چگونه دیده و تبیین می‌شود؟ همه‌ تصورات نگارگر اعم از عقلی و خیالی و دریافت‌های حسّی، همه و همه چیزی جز جلوات حق نیست. نگارگر عارف، به دلیل حضور در زیست‌جهان سنتی خواسته یا ناخواسته متاثر از این روح دست به آفرینش‌گری می‌زند و نگاره او به نحوی دلالت به حق دارد. در این پژوهش سعی برآنست تا از این منظر به تحلیل سه اثر از نگاره‌های مکتب تبریز دو که با داستان لیلی و مجنون در ارتباط  اند بپردازیم. هدف پژوهش حاضر، شناخت و ارائه مولفه‌های تصویری در تناظر بین عالم کبیر و عالم صغیر نگارگر تعلیم یافته در مکتب عرفان اسلامی برای تحلیل نگارگری ایرانی و یافتن نتایج نوین از آن است. این تحقیق از حیث چیستی، کیفی و از لحاظ ابزار، عِلّی و تفسیری است و تعلیل و تفسیر هم مبتنی بر آموزه‌های ابن‌عربی است. شیوه گرد‌آوری اطلاعات به روش مشاهده و مطالعه منابع مکتوب چاپی و الکترونیکی است. نتایج حاصله نشان می‌دهد که اکثر نگاره‌ها صرفاً انعکاس جهان بیرونی و یا روایت نیست، بلکه به ارتباط بین «انسان- عالم طبیعت- خداوند» اشاره دارد. گویی نگارگر، آیینه گردانی این دو عالم در برابر هم و سریان عشق را در ارکان هستی به تصویر می‌کشد. آنجاست که خیال انسان به پدیدههای محسوس در منظره‌پردازی‌ها به دیده رمز می‌نگرد و نگاره‌ها مانند خواب، تعبیر و تفسیر می‌شود.

investigating the landscape painting in three depictions of layla and majnun (khamsa of nizami) based upon the correspondence principle of macrocosm and microcosm in ibn arabi's philosophy

in traditional perspectives derived from divine revelations and teachings, the belief was that both the world and humanity represent facets of truth, with the world being as the macrocosm and humanity as the microcosm. this perspective leads to another principle, which is the harmony between the macrocosm and microcosm. according to mystical teachings and religious interpretations, the world consists of hierarchical levels, and each level, as a symbol of a higher rank, corresponds both partially and entirely to another level. the research question is how iranian and islamic paintings, when viewed through a perspective that emphasizes the correspondence between the microcosm and macrocosm, are perceived and interpreted. every aspect of an artist's imagination, whether rational or imaginary, and sensory perceptions, all represent facets of truth. the mystic artist, consciously or unconsciously influenced by this spirit of the traditional world, engages in creation, and their artwork in a way alludes to truth. this study aspires to analyze three works from the tabriz ii school of painting germane to the story of layla and majnun. the main thrust of the study is to comprehend and present the visual components in the correspondence between macrocosm and microcosm as taught in the islamic mysticism school for analyzing iranian painting and deriving novel insights from it. the research is both descriptive and qualitative, using analytical and interpretive methods based upon ibn arabi's teachings. data collection involves observation and study of printed and electronic sources. the results indicate that most paintings are not solely reflections of the external world or narratives but rather refer to the relationship between humanity-nature-world and the flow of love in the elements of existence; it is as if the artist portrays the reflection of these two worlds and the flow of love within the pillars of existence.