واکاوی نقش رسانه‌ای طراز کاوش در طراز عصر آل بویه با تاکید بر نظریه ارتباط زبانی یاکوبسن

رومن یاکوبسن زبان‌شناس برجستۀ روس، بر این باور است که تمامی ساخت‌های زبانی دارای اهداف ارتباطی هستند. او معتقد است جهت‌گیری پیام به سمت هر یک از عناصر شش گانۀ ارتباطی فرستنده، مجرای ارتباطی، گیرنده، تماس، رمز یا موضوع کارکرد پیام را آشکار می‌سازد. طبق این نظریه می‌توان گفت که کتیبه‌های خط کوفی تزیینی و نقش و نگارین به کار رفته در بستر طراز آل بویه نیز دارای کارکرد ارتباطی هستند. هنرمند پارچه باف عصر آل بویه با نبوغ خاص خود، با استفاده از زبان نمادین رمزگان در کنار نمادها، نشانه‌ها و کتیبه‌ نویسی‌ها از بستر پارچۀ طراز، رسانه‌ای پویا ساخته است. اهمیت پژوهش حاضر، مطالعۀ کارکرد طراز عصر آل بویه از منظر یک رسانه است که تاکنون مورد واکاویی قرار نگرفته است و به این پرسش پاسخ داده می شود که؛ طراز عصر آل‌بویه به مثابه رسانه‌ای-‌تبلیغاتی در جامعۀ نوظهور ایرانی- اسلامی چگونه عمل کرده است؟ محوریت پژوهش حاضر بر مبنای خوانش 26 قطعه پارچه طراز مکشوفه از آرامگاه بی‌بی شهر‌بانو و گورستان نقاره خانه شهر ری است. داده‌ها در این پژوهش با جمع‌آوری مدارک از منابع کتابخانه‌ای و وب‌سایت‌ موزه‌های معتبر جهانی انجام شده و تجزیه و تحلیل داده‌ها به‌صورت کیفی وکمّی صورت گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که طراز عصر آل‌بویه یک رسانۀ محلی است که به لحاظ محتوای پیام و ترتیب اولویت فراوانی به توزیع و انتقال پیام سیاسی، فرهنگی و دینی ‌پرداخته است. این رسانه بر اساس مطالعۀ نظریۀ یاکوبسن به ترتیب الویت فراوانی نمونه‌ها دارای کارکرد ارتباطی زیبایی‌شناسی، ارجاعی، فرازبانی، عاطفی، ترغیبی و در نهایت، همدلی است. بیشترین فراوانی پیام نماد درخت زندگی به‌معنای قدرت، رشد، تعالی، جاودانگی و کمترین فراوانی نماد فیل با مفهوم قدرت است. به‌علاوه، کارکرد تبلیغاتی- رسانه‌ای طراز ذیل کارکرد ترغیبی، الویت پنجم این رسانه محسوب می شود و اولویت اول، کارکرد زیبایی‌شناسی به‌منظور جلب توجه و ترغیب مخاطب به سمت پیام است.

analysis of the mediated role of the style: exploration of the buyid dynasty style with emphasis on jakobson's linguistic communication theory

roman jakobson, the prominent russian linguist, believes that all linguistic structures have communicative purposes. he asserts that the orientation of a message toward any of the six communicative elements—sender, channel, receiver, contact, code, or message—reveals the message's function. according to this theory, it can be argued that the decorative kufic inscriptions and motifs used in the context of buyid textiles also serve a communicative function. the textile artists of the buyid era, with their unique ingenuity, crafted a dynamic media framework using symbolic language, signs, symbols, and inscriptions, thereby creating a vibrant textile narrative. this study is significant because it examines the functional role of the buyid style as a medium, which has not been previously explored. it addresses the question of how the buyid style functioned as a promotional medium in the emerging iranian-islamic society. this article focuses on the analysis of 26 pieces of textiles discovered in the tomb of bibishehrbanu and the nagarakhanah cemetery in shahr-e rey. data for this research were collected from library documents and credible museum websites, with data analysis conducted both qualitatively and quantitatively. the findings indicate that the textiles of the buyid era served as a local medium that prioritized the distribution and transmission of political, cultural, and religious messages. based on jakobson's theoretical framework, the textiles exhibit various communicative functions, including aesthetic, referential, metalinguistic, emotive, conative, and, at last, phatic functions, with the aesthetic function being of the highest priority. furthermore, the most frequently represented symbol is the tree of life, signifying power, growth, transcendence, and eternity, while the elephant symbol, which represents power, is the least frequently depicted. additionally, the promotional-media function of this style corresponds to the fifth priority among the medium's functions, with the foremost function being aesthetic to attract and engage the audience toward the message.