مطالعه تطبیقی ویژگی‌های فنی و بصری جواهرسازی در جیقه‌های دوره فتحعلی‌شاه و ناصرالدین‌شاه قاجار، موجود در خزانه جواهرات ملی ایران

جواهرسازی از جمله صنایع ظریفه‌ای است که در عصر قاجار، مورد توجه ویژۀ پادشاهان بوده و در زمینه‌های مختلف، آثار متنوعی داشته است. از آن جمله می‌توان به جیقه‌های سلطنتی اشاره کرد که از مهم‌ترین جواهرات درباری و زینت‌بخش تاج‌ شاهان به شمار می‌رفته و به‌عنوان جواهری معنادار، بیانگر اقتدار، شکوه و قدرت سلطنت حاکمان بوده است. به‌دلیل جایگاه ویژۀ جیقه‌ها و تنوع آن‌ها در دوران فتحعلی‌شاه و ناصرالدین شاه، به نظر می‌رسد کیفیت فرمی و فنون اجرایی و شیوه‌های تزئینی مورد استفاده در این آثار، هویت دوگانه‌ای را از این هنر- صنعت به نمایش می‌گذارند که مطالعه آن‌ها می‌تواند به شناخت بیشتر سنت جواهرسازی عصر قاجار بیانجامد. هدف این پژوهش مطالعۀ ویژگی‌های فنی و بصری جواهرسازی در جیقه‌های منصوب به دوران فتحعلی‌شاه و ناصرالدین‌شاه است. پرسش‌های پژوهش این است: 1- چه ویژگی‌های فنی و بصری در جیقه‌های درباری دوران فتحعلی‌شاه و ناصرالدین‌شاه قاجار مشهود است؟ 2- وجوه تشابه و تفارق این ویژگی‌ها در جیقه‌های دوران فتحعلی‌شاه و ناصرالدین‌شاه چگونه بوده است؟ روش تحقیق از نظر هدف، توسعه‌ای و کاربردی و روش تحقیق، توصیفی- تحلیلی با رویکرد تطبیقی است و اطلاعات آن بر اساس منابع کتابخانه‌‌ای-اسنادی با تمرکز بر گنجینۀ جواهرات درباری دوران فتحعلی‌شاه و ناصرالدین‌شاه موجود در خزانۀ جواهرات ملی کشور ایران گردآوری شده است. نتایج تحقیق بیانگر این هستند که جیقه‌های دربار فتحعلی‌شاه و ناصرالدین شاه، از خصوصیات فنی و بصری مشترکی برخوردار هستند از جمله استفاده از فلزات گران‌بهایی مانند طلا و نقره که با روش‌های تزیینی مرصع‌کاری و میناکاری آراسته شده اند. همچنین، جیقه‌های درباری در عصر این دو حاکم در کاربرد تناسبات و نقوش انتزاعی و واقع‌گرایانه با هم تفاوت دارند.

a comparative study of the technical and visual characteristics of jewelry making in the jeqqes of the fath-ali shah and naser al-din shah qajar periods, available in the national jewelry treasury of iran

jewelry is one of the delicate crafts that received special attention from the kings during the qajar era, and had various effects in different fields. among these, we can mention royal jeqqe, which were considered the most important court jewels and adorned the crowns of the kings. due to the special status of jeqqe and their variety during the reigns of fath-ali shah and naser al-din shah, it seems that the formal quality, execution techniques, and decorative methods used in these works display a dual identity of this art industry. studying them can lead to a better understanding of the jewelry-making tradition of the qajar era. the purpose of this research is to study the technical and visual characteristics of jewelry making in jeqqe attributed to the reigns of fath-ali shah and naser al-din shah. the research questions are: 1- what technical and visual characteristics are evident in the court jeqqe from the fath-ali shah and naser al-din shah qajar periods? 2- what are the similarities and differences in these characteristics in the jeqqe from the fath-ali shah and naser al-din shah periods? in terms of purpose, the research method is developmental and applied, and the research approach is descriptive-analytical with a comparative approach. the information is based on library-documentary sources, focusing on the collection of court jewels from the fath-ali shah and naser al-din shah periods, located in the national treasury of iran. the results indicate that the jeqqe of the courts of fath-ali shah and naser al-din shah share common technical and visual features, such as the use of precious metals like gold and silver, adorned with decorative methods like setting and enameling. additionally, the court jeqqe in the era of these two rulers differs in the application of proportions and abstract and realistic patterns.