مطالعۀ تطبیقی هنر تذهیب دورۀ صفوی و دورۀ عثمانی ( 907 تا 1148 قمری، 1501 تا 1736 میلادی)

هنر تذهیب قرآن مجید در دوره های تاریخی و در سرزمین های اسلامی دارای ویژگی های بصری مختلف و قابل مطالعه ای است. ویژگی هایی که به واسطۀ روابط و تاثیر و تاثرات در برخی موارد مشترک هستند و در مواردی به واسطۀ بومی سازی، ویژگی خاص آن منطقه را پذیرفته اند. تذهیب دورۀ صفوی با وجود تداوم سنت های گذشته، دارای ویژگی هایی خاص خود است. بعد از قطع حمایت دربار، همچنین به واسطۀ جنگ  و درگیری ها بین دو دولت ترک صفوی و عثمانی، تعدادی از هنرمندان به دربار عثمانی منتقل شدند و ویژگی های هنرهای مختلف، از جمله تذهیب، توسط هنرمندان صفوی به هنر عثمانی راه یافت. با توجه با اینکه تاکنون پژوهشی در زمینۀ ویژگی های تذهیب دورۀ صفوی و عثمانی و روابط متقابل آن ها انجام نشده است و خلا اطلاعاتی در این زمینه وجود دارد، پژوهش در این مورد ضروری به نظر می رسد. هدف از پژوهش حاضر، بررسی تفاوت ها و شباهت های هنر تذهیب دورۀ صفوی و عثمانی و نیز بیان دلایل وجوه تفاوت و شباهت در این دو دوره است. پرسش های تحقیق عبارت هستند از: 1- وجوه تشابهات و تفاوت‌های تذهیب عثمانی در تطبیق با تذهیب صفوی کدام هستند؟ 2- دلایل وجود موارد تشابه و تفاوت در تذهیب عثمانی و صفوی چیست؟ این پژوهش از روش تطبیقی به عنوان یکی از روش‌های کیفی بهره برده است. روش گردآوردی اطلاعات کتابخانه ای و تصویر خوانی است. یافته‌های پژوهش نشان می دهد که تا زمانی که هنرمندان صفوی در دربار عثمانی مشغول به فعالیت بوده اند، بسیاری از ویژگی های تذهیب صفوی و تیموری به تذهیب عثمانی راه یافته و عیناً تکرار شده است. پس از رواج ملی  گرایی در دولت عثمانی، حضور هنرمندان صفوی در کارگاه ها کم و تاثیر از تذهیب صفوی کمرنگ  و به دلیل علاقه به گل‌ها و نقوش طبیعی، استفاده از نقوش طبیعی، به ویژه گل‌های گرد چندپر، رواج پیدا می کند و جایگزین بسیاری از نقوش انتزاعی و نیز ساختارها ساده، خلوت و با کمترین جزییات می شود. 

a comparative study of the illumination art of the safavid period and the ottoman period

the art of illuminating the holy quran in historical periods and islamic lands exhibits different visual characteristics that can be studied. the characteristics that are common in some cases due to relationships and influences, and in some cases due to localization, have adopted the special characteristics of that region. the illumination of the safavid period has its characteristics despite the continuity of the traditions. following the decline of court patronage, also due to the wars and conflicts between the safavid and ottoman governments, several artists were transferred to the ottoman court, and the characteristics of various arts, including illumination by iranian artists, entered ottoman illumination. given that no research has yet been conducted on the characteristics of safavid and ottoman period illumination and their mutual relations and there exists a significant gap in knowledge in this field, research on this matter seems necessary. the purpose of this research is to investigate the differences and similarities between safavid and ottoman period illumination art and also to elucidate the reasons for the differences and similarities between these two periods. the research questions include: 1- what are the similarities and differences between ottoman illumination and safavid illumination? 2- what are the reasons for similarities and differences in ottoman and safavid illumination? the comparative research method employed is a set of qualitative methods. the method of gathering information is library and image reading. the findings of the research indicate that as long as iranian artists were active in the ottoman court, many features of safavid and timurid illumination were introduced to ottoman illumination and were replicated faithfully. however, after the popularization of nationalism in the ottoman government, the presence of iranian artists in the workshops diminished and the influence of safavid illumination was weak. abstracts and structures become simple, quiet, and with minimal details.