تاثیر فرهنگ ایرانی-اسلامی در تحلیل نمادشناسی نقش مایه‌های قالی باغ بهشت صفوی تبریز

مفهوم باغ بهشت در فرهنگ ایرانی- اسلامی جایگاه والایی داشته که نمودی از تجلی عالم و عرش الهی بوده‌است. هنرمندان مسلمان ایرانی، نمود و بروز زمینی و بصری مفهوم باغ بهشت ازلی را در ادوار مختلف، در قالب هنرهای اسلامی، به‌ویژه قالی، نمایش دادند. در این پژوهش، به مطالعه و بررسی نقش مایه‌ها و مفاهیم نمادین اسلامی هنر قالی‌بافی با شناخت یکی از ارزشمندترین نمونۀ قالی‌های عصر صفویه پرداخته شده‌است. در این راستا، قالی باغ بهشت صفوی و مفاهیم رایج در نقش مایه‌های آن که برگرفته از مفاهیم فرهنگی و هنر اسلامی هستند، مورد مطالعه قرارگرفته است. بنابراین، مفهوم باغ بهشت در قرآن‌کریم و روایات و نمود بصری آن در نقش مایه‌های این قالی مورد مطالعه قرار گرفته‌‌است. این پژوهش با هدف پرداختن به مفهوم باغ‌های بهشتی در قالی ایرانی و تاثیری که فرهنگ اسلامی بر چارچوب فرهنگ و هنر قالیبافی دورۀ صفویه گذاشته، انجام شده است. این پژوهش سعی بر آن دارد تا با پاسخ به پرسشِ اساسیِ مقاله؛ اینکه، ارتباط میان مفاهیم ایرانی-اسلامی با موضوعات قالی‌‌ باغ بهشت صفوی شامل کدام موارد است؟؛ رابطۀ بین فرهنگ و هنر ایرانی- اسلامی و قالی‌های باغی دورۀ صفوی را مورد مطالعه قرار دهد. بنابراین، نقش مایه‌های قالی باغ بهشت صفوی تبریز با رویکردی نمادشناسانه و با هدف کاربردی، به روش تاریخی- تحلیلی و به شیوۀ کتابخانه‌ای مورد مطالعه قرارگرفته‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که نقش مایه‌های رایج در قالی باغ بهشت صفوی همانند سایر نمونه‌های مشابه قالی‌های باغی صفوی، ملهم از باغ‌ها و پردیس‌های دوران اسلامی می‌باشند. عناصر به کار رفته در این قالی، تمثیلی از بهشت و باغ ‌های بهشتی ذکر شده در قرآن‌کریم (به عنوان اصلی‌ترین منبع فرهنگ و هنراسلامی) و همچنین روایات اسلامی بوده‌اند. مفهوم باغ بهشت در قالی‌های باغی، جلوه‌ای از فناناپذیری و جاودانگی جهان ابدی را به تصویر می‌کشد که یادآور خاطره ازلی از بهشت هستند.

the influence of iranian-islamic culture on the symbology analysis of the motifs of the tabriz safavid paradise gardenrug

the concept of the garden of paradise holds a significant place in iranian-islamic culture, serving as a manifestation of the universe and the divine throne.the earthly and visual manifestation of the concept of the eternal garden of paradise has been depicted by iranian muslim artists in different periods in the form of islamic arts, especially rugs. in this research, the motifs and symbolic islamic concepts of rug weaving art have been studied by identifying one of the most valuable examples of rugs from the safavid era. in this context, the safavid garden of paradise rug and the common concepts within its motifs, which are derived from cultural concepts and islamic art, have been studied. therefore, the concept of the garden of paradise in the holy quran and the narrations and its visual representation in the motifs of this rug has been studied. the purpose of studying this rug is to investigate the concept of the gardens of paradise in iranian carpets and the impact that islamic culture has had on the framework of the culture and art of carpet weaving during the safavid era. this research addresses the fundamental question: what is the relationship between iranian-islamic concepts and the subjects of the safavid garden of paradise rugs? it explores the relationship between iranian-islamic culture and art and the garden rugs of the safavid period. accordingly, the motifs of the safavid garden of paradise carpet of tabriz have been studied using a symbological approach and with an applied purpose, “employing historical-analytical and library manner. the research findings indicate that the common motifs in the safavid garden of paradise rug, like those in other similar examples of safavid garden rugs, are inspired by the gardens and landscapes of the islamic era. the elements used in this rug serve as an allegory of paradise and the gardens of paradise mentioned in the holy quran (as the main source of islamic culture and art) as well as  islamic narrations. the concept of the garden of eden in garden rugs “symbolizes an expression of the immortality and immortality of the eternal world, reminiscent of the everlasting memory of eden.