بررسی انتساب زمان و مکان تولید کاشی رومیزی محفوظ در موزۀ ملی کاشان

تنوع تولیدات سفال و کاشی در مواردی با کاربرد‌های جدید و غیرمعمول برای آن‌ها همراه می‌شود. استفاده از قطعات بزرگ کاشی به‌عنوان ‏صفحه میز را می‌توان یکی از این موارد برشمرد. ‏کاشی رومیزی هشت‌گوش محفوظ در موزۀ ملی کاشان که به دورۀ قاجار منسوب شده است، مورد توجه پژوهش حاضر قرار دارد. این تحقیق در تلاش است تا با توجه به ‏ویژگی‌های ظاهری این اثر و اطلاعات تاریخی موجود در خصوص نمونه‌های مشابه آن از دورۀ قاجار و ‏هم‌چنین بررسی تولیدات سفال در یک سدۀ اخیر، اطلاعات مرتبط با این کاشی را با ارائۀ شواهد و اسناد، کامل‌تر نماید. ‏پرسش اصلی پژوهش از این قرار است: این کاشی‌ رومیزی در چه زمانی و در کدام شهر تولید شده است؟ در این تحقیق ‏که به روش تاریخی تحلیلی انجام پذیرفته، از مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی برای گردآوری داده‌ها استفاده شده است. ‏کاشی رومیزی موردمطالعه، از نظر فرم و مضمون شباهتی با نمونه‌های غالباً مدوّر دورۀ ‏قاجار ندارد. نمونه‌های مشابه دورنماسازی مرکزی این اثر در برخی از کاشی‌های دیواری دورۀ قاجار دیده می‌شوند، پالت رنگی و ‏کاربرد شیوۀ زیرلعابی در این کاشی نیز به آثار قاجاری شباهت دارد و احتمالاً به همین دلیل در دستۀ آثار این دوره جای گرفته ‏است. تکرار عبارت «صنایع قدیمه» در لچکی‌های به‌کار رفته در تزئین این کاشی، ‏کلید تشخیص دوره و مکان تولید آن است. با جست‌وجوی این رقم در سایر تولیدات کاشی، به نمونه‌هایی از دورۀ پهلوی دست یافتیم که ‏جملگی محصول کارگاه کاشی‌سازی مجموعۀ صنایع قدیمه بودند. بخشی از کاشی‌های این کارگاه، به طور سفارشی ‏برای دربار و ادارات دولتی تولید می‌شدند. ‏نتایج تحقیق نشان می‌دهد که این کاشی رومیزی ازجمله تولیدات سفال دورۀ پهلوی در کارگاه کاشی‌سازی صنایع قدیمه است که به دلیل شباهت ظاهری آن با برخی تولیدات زیرلعابی سفال قاجار، در گروه نادرستی جای گرفته است.

examination of the attribution of time and place of production of the table tile preserved in the national museum of kashan

the diversity of pottery and tile production occasionally includes new and unconventional applications. the use of large tile pieces as tabletop surfaces can be considered one such example. an octagonal tabletop tile preserved in the kashan national museum, attributed to the qajar era, is the focus of this study. this research seeks to provide a more comprehensive understanding of this tile by examining its visual features, historical data on similar qajar-era examples, and pottery production from the last century, supported by evidence and documentation. this study, conducted using a historical-analytical method, employed both library and field studies for data collection. the repeated inscription of the phrase “sanāye ghadimeh” (ancient crafts) in the corner medallions used in the decoration of this tile serves as the key to determining its period and place of production. by examining this inscription in other tile productions, we identified examples from the pahlavi era, all of which were products of the sanāye ghadimeh tile workshop. some tiles from this workshop were custom-made for the royal court and government offices. the results of the study indicate that this tabletop tile is among the ceramic productions of the pahlavi era from the sanāye ghadimeh tile workshop, which has been misattributed to the qajar era due to its visual similarity to some underglaze ceramic productions of that period.