مطالعۀ تاثیرات نقاشی اروپایی بر دیوارنگاره های خانه تاریخی سوکیاس در اصفهان

 اصفهان از دورۀ شاه‌عباس اول به بعد، به‌واسطۀ انتقال پایتخت، کوچ و اسکان هزاران ارمنی در منطقۀ غرب اصفهان و رفت‌وآمدهای روزافزون اروپائیان از مهم‌ترین شهرهای قلمرو ایران اسلامی به شمار می‌رفت. پایتختی پررونق که ساخت ابنیه‌های شکوهمند نظیر مساجد، قصرها، خانه ها و غیره در آن، اجتناب‌ناپذیر می‌نمود. ازاین‌رو خانه‌های تاریخی جلفای نو در اصفهان در دورۀ صفوی، به سبب تزئینات برجستۀ معماری خود که طی فرآیند گسترش تعاملات اروپایی و به‌تبع آن، حضور نقاشان خارجی قرارگرفته است، شایستۀ انجام مطالعات و بررسی‌های دقیق علمی- پژوهشی هستند. موضوع مهمی که در تزیینات نقاشی خانه‌ها شاهد آن هستیم، تاثیر موضوع نقاشی ها از نقاشی‌های فرنگی است که به‌وفور در بسیاری از خانه های تاریخی دیده می‌شود. خانۀ سوکیاس- از ابنیۀ مهم جلفای نو- به‌نوبۀ خود، دارای تزئیناتی به سبک فرنگی سازی است، به‌ویژه نقاشی‌های منحصربه‌فردی که خبر از حضور محتمل نخستین نقاشان فرنگی ساز در اصفهانِ عصر صفوی می‌دهد. این مقاله،‌ ضمن اشارۀ مفصل به تزئینات، با هدف شناخت نقاشی‌های دیواری فرنگی سازی خانۀ سوکیاس اصفهان و مقایسۀ تطبیقی آن‌ها با نقاشی‌های اروپایی، به خصوص گراورهای منسوب به فرانسوا مازو، به عنوان بخشی از منابع مورد تقلید نقاشی‌های فرنگی سازی در این خانۀ تاریخی، به نگارش درآمده است. سئوالات پژوهش پیش رو عبارت‌ هستند از: مهم‌ترین منابع اقتباس نقاشی‌های دیواری فرهنگی خانه سوکیاس کدام هستند؟ وجوه اشتراک این نقاشی‌ها با گراورها و نقاشی‌های وارداتی این دوره چیست؟ گردآوری اطلاعات، به‌صورت مطالعات کتابخانه‌ای و فیش‌برداری و نیز حضور میدانی در محل، مشاهدۀ دقیق و عکس‌برداری از خانۀ تاریخی سوکیاس بوده و روش تحقیق نیز ترکیبی از روش های تحلیلی، توصیفی و تطبیقی است. با توجه به یافته‌ها از مهم‌ترین منابع دیوارنگاره‌های کوشک سوکیاس می توان از گراورها و نقاشی های فرانسوا مازو فرانسوی که در این دوره به ایران وارد می‌شدند، نام برد. در مورد وجوه اشتراک موضوعی با نقاشی ها هم می توان به ترسیم تک پیکره هایی با لباس و زیور اروپایی و همچنین مجالس مهمانی، بزم و غیره به شیوۀ مهمانی های اروپای غربی اشاره کرد. 

studying the effects of european painting on the murals of the historical sokias house in isfahan, iran

during the reign of shah abbas, i and beyond, isfahan emerged as a preeminent cultural and political center within safavid iran, shaped by the relocation of the capital, the resettlement of thousands of armenians in the new jolfa district, and increasing interactions with europe. this period witnessed the rise of a vibrant capital adorned with architectural masterpieces, including mosques, palaces, bridges, and residences. the historic homes of new jolfa, particularly the sokias house, stand out for their intricate decorative schemes, which reflect a synthesis of safavid architectural traditions and european artistic influences. this study examines the murals of the sokias house, focusing on their stylistic connections to european painting, with particular emphasis on the engravings of the seventeenth-century french artist françois mazut. through a combination of archival research, field observations, photography, and comparative analysis, this paper categorizes the house’s adornments and explores the broader impact of european art on safavid mural painting. limited access to primary sources necessitated reliance on secondary literature, travelogues, and firsthand documentation of the site. the findings underscore the profound influence of french gravure techniques on the sokias murals, offering new insights into the cross-cultural exchanges of the safavid era.