مطالعۀ تطبیقی نماد لنگر در دست‎بافت‏‌های عشایری شرق ایران با آثار هنری ایران فرهنگی (خراسان و سیستان)

تنوع بافته‌های شرق ایران از حیث نقوش و ترکیبات متمایز به‌کاررفته‏ در آن، نمایانگر فرهنگی بسیار غنی، پیچیده و تاریخی کهن است. در خلق نگاره‎های به‌کاررفته در بافته‎ها، تنها عناصر طبیعتِ پیرامونی برای پدیدآورندگان و هنرمندان آثار به‌عنوان عامل اصلی الهام‌بخش نبوده است، بلکه باورها و اندیش‌مایه‌هایی هم بوده که از سده‎ها و هزاره‎ها قبل‎تر و از فراسوی قشر زمان از نسلی به نسل بعد منتقل‌شده است. در کاوش‎‎های به‌عمل‌آمده از آثار باستانی مناطق مختلف ایران فرهنگی که قدمت برخی به دوره‏های پیش‌ازتاریخ بازمی‏گردد، نقوشی از لنگر مشاهده می‌شود که با نقش‎مایه‎های استفاده‎شده در برخی بافته‎های عشایر مناطق شرقی ایران نظیر خراسان و سیستان قدیم مطابقت دارد. پرسش مطرح شده عبارت است از این‌که چگونه این نقش‎مایه در آثار مختلف هنری ازجمله بافته‎های مناطق شرق ایران راه‎ پیداکرده است؟ هدف از این نوشتار، معرفی نماد لنگر در آثار هنری کهنِ ایران فرهنگی و تطبیق با نقوش متناظر در دست‎بافت‎های شرق ایران است. ماهیت این پژوهش، بنیادی و به روش توصیفی و بر مبنای تحلیل مستندات و داده‌های تاریخی، باستان‌شناسی، نمادشناسی و منابع نوشتاری کتابخانه‌ای است. یافته‎ها نشان می‎دهد، نقش لنگر آرایه‌ای بوده کُهن که از فرهنگ ایران باستان با گذر زمان و از طریق آثار مختلف هنری در فرم‎های ساده، ترکیب با نمادهای دیگر و یا صلیب لنگر، به بافته‎ها نیز راه‌یافته است. این انتقال می‎توانسته از راه برقراری روابط ‎‎فرهنگی با سرزمین‌های متمدن به دلیل مهاجرت ایلات، تجارت، کشورگشایی‎ها، ترویج ادیان و غیره صورت گرفته باشد.

a comparative study of the anchor symbol in the handwoven of eastern iranian nomads with artistic works of cultural iran (khorasan and sistan)

the diversity of eastern iranian textiles in terms of the distinctive patterns and combinations used in them represents a very rich, complex culture and ancient history. in the creation of pictures used in the textiles, the elements of the surrounding nature have not been the main source of inspiration for the creators and artists of the works, rather, there are beliefs and thoughts that have been passed down from one generation to the next generation from centuries and millennia ago. in excavations of ancient artifacts from various cultural regions of iran, some dating back to prehistoric times, motifs of anchors have been found that correspond to the designs used in certain textiles of the nomadic textiles in eastern iran, such as in khorasan and ancient sistan. the question raised is how this motif found its way into various works of art, including the weavings of eastern iran. therefore, the aim of this paper is to introduce the symbol of the anchor in the ancient artistic works of cultural iran and to compare it with corresponding motifs found in the handwoven textiles of eastern iran. the nature of this research is fundamental and descriptive and based on the analysis of documents and historical data, archeology, symbology and library written sources. the findings indicate that the anchor motif is an ancient array that has transitioned from ancient iranian culture over time and has appeared in various artistic works in simple forms, combined with other symbols, or the anchor cross, eventually finding its way into textiles. this transmission could have occurred through the establishment of cultural relations with civilized lands due to migrations of tribes, trade, conquests, the promotion of religions, and other factors.