جایگاه تجرید در آرایه های معماری دوره تیموریان

بخش مهمی از معماری اسلامی- ایرانی را تزیینات بنا با هدف هویت بخشی به آنها، برعهده دارد. این نقوش در مسیر تحول و توسعه تدریجی خود، دارای جلوه های خاصی از مفاهیم  فلسفی، حکمی و هنری در اجرای آرایه ها است و به تدریج از نقوش انسانی و حیوانی، به نقوش گیاهی (اسلیمی و ختایی)، هندسی و خط توسعه یافته اند. ‌‌‌بنا بر سخن محققان و شرق شناسان، این نقوش و نحوه ی استفاده از آنها در هنر اسلامی، دارای ویژگی ها و کارکردی آگاهانه و منحصر به فردی است که بر اساس نگاه توحیدی به بیانی خاص در هنر تجریدی رسیده است. در این پژوهش، به بررسی جایگاه نقوش تجریدی و کیفیت بیانی تجرید در آرایه های هنر اسلامی دوره تیموری پرداخته شده و این سوال بنیادین مطرح است که:&تجرید در آرایه های معماری عصر تیموری چه جایگاهی دارد&. به نظر می رسد، سنت تزیین کاشی با نقش های ختایی- اسلیمی و گره چینی های هندسی در پوشش بیرونی بناها که دردوره تیموری به اوج رسیده بر مبنای این مهم  بوده  است. تبیین هنر تجریدی،  بیان، فهم و آموزش صحیح در مراکز دانشگاهی و علمی ، ضرورت پژوهش است،زیرا هنوز عده ا ی، دو مقوله انتزاع در غرب و تجرید در هنر اسلامی را یکی می‌دانند.

the position of abstraction in the architectural decorations of the timurid period

a significant part of islamic-iranian architecture is dedicated to the decorations of buildings aimed at providing them with identity.these forms can be observed in stone carvings, plasterwork, ornamental frameworks, muqarnas, tile work, bricklaying, and more. these motifs in their gradual evolution and development, exhibit specific manifestations of philosophical, mystical, and artistic concepts in the execution of ornaments. they have gradually transitioned from human and animal motifs to plant motifs (arabesque and khata’i), geometric designs, and calligraphy. according to scholars and orientalists, these motifs and their application in islamic art possess unique and conscious characteristics and functions that have reached a specific expression in abstract art based on a monotheistic perspective. this research examines the place of abstract motifs and the quality of abstract expression in the ornamental art of the islamic timurid period, posing the fundamental question: “what is the position of abstraction in the architectural decorations of the timurid era?” it seems that the tradition of tile decoration with khata’i-arabesque motifs and geometric girih in the exterior coverings of buildings, which reached its peak during the timurid era, was based on this principle. explaining abstract art, expression, understanding, and proper education in academic and scientific centers is the necessity of this research, as some still conflate these two concepts of abstraction in the west and islamic art.