خوانش عرفانی نگارۀ گریه پسر بر مرگ پدر با استناد بر باب یقظه از منظر خواجه عبدالله انصاری

منطق‌الطیر اثر عطار، ازجمله متون ادبی تاثیرگذار در ادب فارسی و ادب جهان محسوب می‌شود که نسخه‌های فراوانی از آن اغلب مصور هستند. یکی از این نسخه‌ها، محفوظ در موزه متروپولیتن و مربوط به دورۀ تیموری و مکتب هرات است. به دلیل اهمیت فنی نسخه و مشارکت بهزاد در آن و همچنین کیفیت بالای تصویرسازی نسخه و نکات عرفانی فراوانی که در نگاره گنجانده‌شده، ضرورت پژوهش بر آن محسوس است. در پژوهش حاضر به ارتباط میان داستان «نگارۀ گریه پسر بر مرگ پدر» اثر بهزاد با متن منازل‌السائرین خواجه عبدالله انصاری پرداخته شده و هدف از آن کشف روابط ناپیدای میان مضمون یقظه یا بیداری از منظر پیر هرات با کلیت داستان نگاره و نحوه عملکرد شخصیت‌های آن است. درمجموع با مطالعه نگاره مشخص شد که  عطار، بهزاد و سلطانعلی به بهترین وجه ممکن عبرت گرفتن از حال اهل بلا را به نمایش گذاشته‌اند. اشعار عطار اشاره به جمع‌کردن توشه‌ای جهت آخرت دارد و در این راستا بهزاد با نشان دادن گفت‌وگو میان پسرک عزادار و صوفی صاحب‌دل، ضرورت انجام اعمال نیک را قبل از فوت وقت خاطرنشان می‌سازد و تمامی عناصر دیگر (انسانی و حیوانی) در نگاره نیز بر این امر صحه می‌گذارند. عبارت سلطانعلی (القبر باب و کل الناس داخله) در سردر قبرستان، در تکمیل پیام مستتر در نگاره یعنی غنیمت شمردن باقی‌ماندۀ عمر، بسیار موثر است. پژوهش حاضر به‌صورت کیفی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای (واقعی و مجازی) نگاره موردنظر را مورد واکاوی قرار داده ‌است.

a mystical analysis of “a son crying over his father’s death” painting, based on yaqzah (awakening) from abdullah ansari’s point of view

attar’s mantiq al-tayr is one of the influential literary texts in persian and world literature, and many copies have been made of it, most of which are illustrated. one of these copies is mantiq al-tayr, preserved in the metropolitan museum, which dates back to the timurid period and the herat school. due to the technical importance of the manuscript and behzad’s participation in it, as well as the high quality of the manuscript’s illustration and the many mystical points included in the manuscript, we decided to examine it. in the present study, an attempt has been made to examine the relationship between the story of the manuscript &a son crying over his father’s death& by behzad and the text of &manazil al-sa’irin& by abdullah ansari, and its aim is to discover the hidden relationships between the theme of &yaqzah& or awakening from sage of herat’s point of view, with the entirety of the story of the manuscript and the way its characters function. overall, by studying the manuscript, it was found that attar, behzad, and sultan ali have shown in the best possible way how to learn from the people of hell. attar’s poems refer to gathering provisions for the hereafter, and in this regard, behzad, by showing a conversation between a grieving boy and a kind-hearted sufi, emphasizes the necessity of doing good deeds before one’s time passes, and all other elements (human and animal) in the painting also confirm this. sultan ali’s phrase &the grave is a door through which all people enter& at the entrance to the cemetery is also very effective in completing the hidden message in the painting, namely, making the most of the remaining life. the present research has analyzed the painting qualitatively, with a descriptive-analytical approach, and using library resources (real and virtual).