واکاوی تطبیقی عبارت «یَوْمَ یُکْشَفُ عَنْ ساقٍ» و اعتبارسنجی روایات ذیل آن در منابع فریقین

عبارت <یَوْمَ یُکْشَفُ عَنْ ساقٍ>(قلم/42) از متشابهات قرآنی است که محل اختلاف مفسران فریقین قرار گرفته و معنای آن به ‌درستی تبیین نشده است. منابع تفسیری اهل‏‏تسنن به استناد چند روایت منسوب به پیامبر]، مقصود آیه را حمل بر تجسم خداوند در روز جزا دانسته‌اند و قائل هستند خداوند در آن روز، ساق پای خویش را آشکار می‌کند. معانی دیگری نیز در منابع تفسیری فریقین آمده است که متناسب با سیاق آیه نیست. نوشتار حاضر به روش انتقادی-توصیفی با هدف نقد روایات ذیل آیه و یافتن معنایی مطابق با بافت آیات در جستجوی پاسخ به این پرسش است که مناسب‌ترین معنای عبارت «یَوْمَ یُکْشَفُ عَنْ ساقٍ» چیست؟ به همین منظور، پس از بیان و تحلیل نظرات مفسران فریقین در تفسیر آیه، مشخص گردید با توجه به اینکه خطاب سخن به مشرکانی است که منکر حقانیت رسالت پیامبر] بوده‌اند و به آنان وعده داده شده که به هنگام روز جزا، واقعیت‌های آشکار شده را خواهند دید؛ بهتر است معنای کنار رفتن لباس و آشکار شدن ساق پا را معنای آیه دانست که استعاره از آشکار شدن حقایق نهان است. این معنی با بافت آیات، سازش داشته و روایات معتبر و کاربردِ این معنی در شعر عرب نیز، تاییدی بر ترجیح آن نسبت به معانی دیگر است.

a comparative analysis of the expression “yawma yukshafu ‘an sāqin” and the validation of the narrations below it in the sources of the two schools of thought

the expression “yawma yukshafu ‘an sāqin” (qur’an 68:42) is one of the metaphorical verses of the qur’ān that have been the point of disagreement among the qur’anic exegetes and its meaning has not been properly explained. the sunni exegetical sources, based on some narrations attributed to the prophet (pbuhh), have considered the intended meaning of the verse to refer to the incarnation of god on the day of judgment, and they believe that god will reveal his leg on that day. there are other meanings in the exegetical sources of the two schools of thought that do not conform to the context of the verse. the present article using a critical-descriptive method aims to criticize the narrations quoted under the verse and find a suitable meaning based on the context of the verses in an attempt to provide an answer to the question, ‘what is the most appropriate meaning of the expression “yawma yukshafu ‘an sāqin”’? for this purpose, after expressing and analyzing the opinions of the qur’anic exegetes of the two schools of thought on the interpretation of the verse, it is obvious that the expression was addressed to the polytheists who denied the truthfulness of the prophet’s message and they were promised that they will witness the revealed facts on the day of judgment. it is therefore better to consider the meaning of “removing the dress and revealing the leg” as a metaphor which means the revelation of hidden truths. that given meaning contradicts the context of the verses, and authentic narrations and the use of this recent meaning in arabic poetry also confirm its preference over other meanings.