بررسی تطبیقی عصمت حضرت آدم (ع) از دیدگاه آیت الله جوادی آملی و فخر رازی

عصمت انبیا یکی از مبانی اعتقادی مشترک بین مسلمانان است؛ اما در مورد زمان، گستره و مفهوم آن، اندیشمندان مکاتب مختلف کلامی، دیدگاه یکسانی ندارند. آیات زیادی در قرآن کریم به مساله عصمت انبیا پرداخته و برخی از آیات نیز موهم عدم عصمت انبیا می‌باشد. از آن میان، مساله «هبوط» و «عصمت» حضرت آدم در میان مفسران و متکلمان مسلمان همواره مورد مناقشه بوده‌است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی در پی پاسخ به این سوال است که دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی و فخر رازی (به نمایندگی از دو مکتب کلامی متفاوت شیعه و اشاعره) نسبت به آیات مرتبط با عصمت حضرت آدم(ع)  چگونه است؟ وجوه اشتراک و افتراق دو دیدگاه چیست؟ یافته‌های این پژوهش نشانگر همسویی دو مفسر علی‌رغم اختلاف نگرش‌های کلامی است و وجوه افتراقِ دو دیدگاه، در این مساله، بسیار نادر است. از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی این ماجرا در زمانی اتفاق افتاده که نبوت تشریعی وجود نداشته و نهی در آیه هم ارشادی بوده و آن حضرت نیز مرتکب ترک اولی شده‌است که به مقام عصمت ایشان خدشه‌ای وارد نمی‌کند. در مقابل فخر رازی معتقد است که حضرت آدم(ع)  مرتکب معصیت شده‌است و البته این معصیت مربوط به قبل از بعثت و نائل‌شدن به مقام نبوت بوده‌است و اشکالی ندارد. این پژوهش، به بررسی و تحلیل دلایل دو مفسر پرداخته و رای برگزیده را پیش رو نهاده ‌است.

a comparative study of adam’s infallibility from the perspectives of ayatollah jawādī āmulī and fakhr rāzī

the infallibility of the prophets is one of the common beliefs among muslims; but the scholars of different theological schools of thought do not have the same viewpoint regarding its time, scope and meaning. many verses in the holy qur’an deal with the issue of the infallibility of the prophets while some verses also apparently imply the fallibility of the prophets. for instance, the issues of descending from heaven”and the infallibility”of hazrat adam have always been points of dispute among muslim qur’anic exegetes and theologians.this research, using a descriptive-analytical method, aims to answer the question, ’what is the perspective of ayatollah jawādī āmulī and fakhr rāzī (representing two different theological schools, shia and ash’ari) regarding the verses related to the infallibility of prophet adam (pbuh)?’ what are the similarities and differences between the two viewpoints?  the findings of this research show a similarity of opinion between the two qur’anic exegetes despite the difference in their theological affiliations, and the points of difference between the two viewpoints are very limited in this matter. ayatollah jawādī āmulī is of the opinion that this incident happened at a time when there was no legislative prophecy and the prohibition in the verse was also instructive, while the prophet adam abandoned the better, which does not harm his infallibility. on the contrary, fakhr rāzī believes that adam (pbuh) committed a sin, but of course, this happened before his appointment and attainment of the position of prophethood, and there is no problem with it. this research has investigated and analyzed the proofs of the two qur’anic exegetes and presented the most preferred viewpoint.