خوانش تطبیقی تفسیری قلمرو جامعیت علمی قرآن کریم از منظر آیت‌الله جوادی آملی و آیت الله معرفت

جامعیت علمی قرآن از مبانی مهمّ صدوری تفسیر قرآن است که هر کدام از مفسران شیعی با استناد به ادله‌ای در هر یک از حوزه‌های جامعیت به یکی از دیدگاه‌های جامعیت حداقلی، اعتدالی و حداکثری، تمایل پیدا کرده‌اند. ورود تفصیلی و جدّی آیت‌الله جوادی و آیت­الله معرفت در این بحث، موجب سوال از موضع‌ آن‌ها نسبت به قلمرو جامعیت علمی قرآن شده‌ است. ازاین‌رو، نوشتار حاضر به روش نقلی و پردازش اطلاعات به صورت تطبیقی با رویکرد انتقادی درصدد پرداختن به این مساله است. یافته‌های این پژوهش، نشان می­دهد دو شخصیت قرآنی معاصر، جامعیت علمی قرآن را پذیرفته و نظراتی را در این خصوص ارائه نموده­اند. آیت‌الله جوادی دیدگاه جامعیت حداکثری را با دو شرط شمول رهنمودهای ظاهری، باطنی، تنزیلی و تاویلی قرآن کریم و دیگر تبیین این رهنمودها توسط معصومین. هرچند اصل دیدگاه ایشان قابل اثبات و دلایل دیگری در تایید آن می‌توان اقامه کرد، ولی در پاره‌ای از ادله، ضعف وجود دارد. اما آیت‌الله معرفت جامعیت علمی قرآن را به وسیلۀ علوم قطعى به نحو اعتدال پذیرفته است. ایشان با استفاده از ردّ و نقد دیدگاه­های مخالف در زمینۀ جامعیت سعی بر اثبات نظریۀ خود دارد و معتقد است؛ امکان استخراج تمام علوم از ظاهر قرآن وجود ندارد، بلکه جامعیت علمی قرآن در حقیقت اشاره‏هایى علمى است که قابل انکار نیست.

a comparative reading of the realm of scientific comprehensiveness of the holy quran from the perspective of ayatollah javadi ameli and ayatollah ma’refat

scientific comprehensiveness is an essential principle in quran interpretation. each of the shiite commentators tends to adopt a particular interpretation by citing evidence in each area of comprehensiveness. it has raised questions regarding the positions of ayatollah javadi and ayatollah ma’refat on the scientific comprehensiveness of the quran. this is based on their detailed and serious contributions to this discussion. the present paper explores this issue through a comparative analysis of the transmission and processing of information. based on the research findings, both contemporary qur’anic personalities accepted the scientific comprehensiveness of the qur’an and provided comments on it. ayatollah javadi believes that the qur’an’s inherent scientific comprehensiveness results from the fact that all sciences are effective in achieving happiness both in this world and the afterlife, while the qur’an was revealed for human happiness; therefore, the maximum comprehensiveness of the qur’an is acceptable under the following two conditions; firstly, qur’an guidelines should include the appearance, interior, reduction, and interpretation of the book; secondly, these guidelines must be provided by the infallible. no one should expect the quran to cover all sciences equally, or that we can derive details about all sciences from it. although his principle is provable, some weaknesses exist. however, ayatollah ma’refat acknowledges the scientific comprehensive nature of the qur’an through certain branches of science. by criticizing opposing views on comprehensiveness and religious belief, he tries to prove his theory and argues that the qur’an cannot be used to extract all sciences; rather, it is a scientific reference whose reliability is unquestionable because of its comprehensiveness.