مسئولیت کشور ایران نسبت به حقوق فرهنگی پناهندگان از منظر حقوق اسلام و بین‌الملل

مسئولیت دولت‌ها در قبال پناهندگان از موضوعات کلیدی در حقوق بین‌الملل و فقه اسلامی است. با توجه به افزایش بحران‌های مهاجرتی و چالش‌های حقوقی ناشی از آن، بررسی تعهدات ایران به‌عنوان یکی از کشورهای میزبان پناهندگان از منظر فقهی و حقوقی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این پژوهش به تحلیل این مسئولیت‌ها و تضمینات حقوقی مرتبط می‌پردازد. هدف این تحقیق پاسخ به این پرسش اصلی است که چارچوب مسئولیت بین‌المللی ایران در قبال حقوق فرهنگی پناهندگان بر اساس موازین فقهی و حقوقی چگونه تعریف می‌شود؟ این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای شامل اسناد بین‌المللی، قوانین داخلی ایران، متون فقهی و آرای دکترین حقوقی انجام شده است. داده‌ها با رویکردی تطبیقی میان نظام‌های حقوق اسلام و بین‌الملل تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ایران هرچند به بسیاری از تعهدات بین‌المللی در زمینه حقوق پناهندگان پایبند است و اصل 22 قانون اساسی و قوانین مدنی ایران حمایت‌های قابل‌توجهی از حقوق اولیه بیگانگان ارائه می‌دهد؛ اما برخی چالش‌ها در نظام حقوقی ایران از جمله: نبود سازوکارهای شفاف برای حمایت قضایی از پناهندگان وجود دارد که نیازمند بازنگری در برخی سیاست‌ها به‌ویژه در زمینه ایجاد سازوکارهای اجرایی موثر است. تلفیق ظرفیت‌های فقه اسلامی با استانداردهای حقوق بشری می‌تواند الگویی متوازن برای بهبود وضعیت پناهندگان در ایران ارائه دهد. پیشنهاد می‌شود با تدوین سند جامع پناهندگی، همسو با موازین اسلامی و بین‌المللی، گام‌های عملی در این جهت برداشته شود.

the responsibility of the islamic republic of iran regarding the cultural rights of refugees from the perspective of islamic and international law

the responsibility of states towards refugees is a key issue in international law and islamic jurisprudence. given the increase in migration crises and the legal challenges arising from it, examining iran’s obligations as a refugee host country is of particular importance from a jurisprudential and legal perspective. this research analyzes these responsibilities and related legal guarantees. the aim of this research is to answer the main question of how the framework of iran’s international responsibility towards the cultural rights of refugees is defined based on jurisprudential and legal standards. this research was conducted using a descriptive-analytical method and using library resources including international documents, iranian domestic laws, jurisprudential texts and legal doctrine opinions. the data were analyzed with a comparative approach between the islamic and international legal systems. the findings show that although iran adheres to many international obligations in the field of refugee rights, there are some challenges, including: the lack of transparent mechanisms for judicial protection of refugees. on the other hand, article 22 of the iranian constitution and the civil code provide significant protection for the basic rights of foreigners. this research shows that the iranian legal system needs to review some policies, especially in the field of creating effective enforcement mechanisms. combining the capacities of islamic jurisprudence with human rights standards can provide a balanced model for improving the situation of refugees in iran. it is suggested that practical steps be taken in this direction by developing a comprehensive asylum document in line with islamic and international standards.