ارتباط بین پیکره‌بندی فضایی معماری و مناسک اجتماعی - مذهبی عیلامیان (مورد مطالعه: محوطۀ چغازنبیل)

بررسی شواهدِ تاریخی مبین آن است که تاریخ و معماری «عیلام»، مستندترین نمونۀ تاریخی قبل از زمان حکومت «مادها» است. «اونتاش‌گال» پادشاه مذهبی عیلامیان، با ساخت شهر «دور-اونتاش» و بنای معماری‌های مذهبی دیگر مانند «زیگورات چغازنبیل» و محوطۀ اطراف آن و تقدیم آن‌ها به خدایان حکومت می‌کرد. این زیگورات و معابد و کاخ­های آن، محل برگزاری مناسک مذهبی و جشن­ها بوده است. مرور اعتقادها، نحوۀ انجام این مناسک و افرادی که در آن حضور داشته‌اند، از تاثیر آن بر شاکلۀ بناها و معماری این دوران حکایت دارد. مطالعۀ فضای رخداد آئین‌های مذهبی یا سنتی در مجموعه چغازنبیل و تعابیری که برای تسهیل انجام آن مراسم و سهولت دستیابی شرکت­کنندگان به فضاهای مورد نیاز برای اجرای مناسک توسط معمار عیلا‌می‌ در نظر گرفته شده، از اهداف پژوهش حاضر است. ازسوی‌دیگر، این نگارش سعی دارد با بررسی «کاخ-آرامگاه‌های زیرزمینی» در مجموعه چغازنبیل، نحوۀ نگرش انسان عیلا‌می‌ به زندگی پس از مرگ و بازتاب آن در پیکره‌بندی فضای معماری را تشریح کند. این مقاله به شیوۀ توصیفی- تحلیلی به رشتۀ تحریر در آمده ‌است. شیوۀ گردآوری اطلاعات به روش مطالعات اسنادی-کتابخانه‌ای و همچنین با مراجعه به بنا و از طریق مطالعۀ میدانی آثار به‌جامانده از زیگورات، درحال حاضر، بوده ‌است. وجود منابع آب برای تطهیر در جای جای معبد و صحن­ها و تعبیۀ آبراه در مقبره‌ها نیز از دیگر مولفه‌های نشئت‌گرفته از عقاید عیلا‌می‌ در ساخت فضای زیگورات است که در حفاری‌های صورت‌گرفته کشف شده‌اند. این ساخته‌های معماری که از عقاید انسان عیلا‌می‌ نشئت ‌می‌گیرند، شکل‌دهندۀ فضای عبادی و اجرای مناسک بوده‌اند. پژوهش نشان ‌می‌دهد، درباریان و مردم عادی از لحظۀ ورود به محوطه در فضای متفاوتی به سر ‌می‌برند. افتراق در ابعاد تناسبات و فرم صحن‌ها و حتی نوع مصالح و منابع نشان‌دهندۀ تفاوت سطح اجتماعی و اقتصادی کاربران آن بوده است. ابعاد و نوع برخی مسیرهای دسترسی مبین محدودیت عامۀ مردم در استفاده از بخشی از فضاست. بنابراین ‌می‌توان نتیجه گرفت، در این حریم اجتماعی- مذهبی تاثیر متقابل تفکر و عقاید انسان عیلا‌می‌ و به‌ویژه پادشاهان آن دوره را بر ساخته‌های معماری، مسیرهای دسترسی و فضای مصرفی در پیکره‌بندی و شکل‌گیری معماری، شاهد هستیم.

the relationship between architectural spatial configuration and religious social rituals of elamites (case study: chaghazanbil site)

introductionthe ancient site of chogha zanbil is a magnificent legacy of the elamite civilization, builtaround 1250 bc by order of untash-gal, the elamite king. this complex includes a ziggurat,temples, palaces, and underground tombs, all of which were designed and built with special careand elegance. the purpose of constructing this complex was to create a space for performingreligious rituals and honoring the elamite gods.background of the researchnumerous studies have been conducted in the field of architecture and archeology of choghazanbil, but fewer studies have examined the relationship between spatial configuration andreligious rituals of the elamites. in this research, an attempt has been made to achieve a betterunderstanding of how the beliefs and convictions of the elamites influenced the architecture ofthis complex by carefully examining the various spaces of chogha zanbil and analyzing textsand archaeological evidence.research methodologythis research was conducted in a descriptive-analytical method. the required informationwas collected through library studies and field studies of the chogha zanbil site. in the librarystudies section, historical and archaeological sources related to the elamite civilization and thechogha zanbil site were studied. in the field study section, the remaining from the ziggurat,temples, palaces, and underground tombs were examined and analyzed.