گونه های عناصرِ سازهایْ در معماری بَدْو اسلام

اسلام پس از پایه گذاری به سرعت گسترش پیدا کرد و عمده مناطق آفریقای شمالی، خاورمیانه و جنوب شرق آسیا را دربر میگرفت. خصوصیت متمایز هنر این منطقه بزرگ از خودِ اسلام و نیز از سنن فرهنگی متفاوت مسلمانان جهان نشات میگیرد. از آنجا که کاربرد تصاویر نمادین در اسلام به خصوص در بافتهای مذهبیاش، برخلاف هنر مسیحی، رواج نیافته است، هنرمندان هنر اسلامی فرهنگ لغتی غنی از اشکال مخروطی یا زینتی را پدید آورده اند که مشخصهای از آثار اسلامی است. این فرهنگ لغت شامل الگوهای هندسی پیچیده و تاکستانهایی درهم پیچیده است که در خارج از دنیای اسلام به نقش عربی یا اسلامی معروف است. نمایش نمادین، که در هر زمان و مکانی متفاوت بوده، تا حدی که ممکن بوده است ابتدا به عنوان مشهورترین نقاط در مناطقی ایجاد شد که دارای سنتهای نمادین پیش اسلامی استواری بودند مانند مناطقی که تحت سلطه امپراتوری روم و روم شرقی بودند. اشکال سبکدار برای نمایش حیوانات و گیاهان در مناطقی ابداع شدند که تحت سلطه سلسله ساسانیان پارس )ایران کنونی( بودند، سلسلهای که میراث بر سنتهای هنرمندانه خاور نزدیک باستان بود و از سال 222 تا 241 حکومت کرد. چون خاستگاه اسلام عرب از هنر محدودی برخوردار بود، این نفوذ مناطق پارس و روم شرقی هنر اسلام را در طی قرون شکل گیریاش به وجود آورد. عناصر معماری اوایل اسلام بدین جهت شکل گرفتند که به شکلی کارا به نیازهای فیزیکی، زیست محیطی، اجتماعی، روانی و مذهبی مردم آن دوران پاسخ دهند. تحقیقات نشان میدهند که معماران سابقاً از عناصر متفاوت ساختمانهای تاریخی اسلام در آثار طراحیشان کپیبرداری میکردند بدون آنکه معنا و ارزش آنها را درک کنند. چنین روشی تنها شکل عناصر را انتقال میداد، هرچند، آن را از بافت و ارزشهای تاریخیاش محروم میکرد. این مقاله به بحث این موضوع میپردازد که معماران نه تنها ارزشهای پنهان عناصر تاریخی که چگونگی تعامل این ارزشها و یکپارچگی آنها با این عناصر را نیز باید درک کنند. با درک این موضوع، به توانایی ادراک و تعبیر صحیح این عناصر دست پیدا میکنند و در نتیجه میتوانند با موفقیت آن را در طراحیشان بگنجانند. این مقاله چشم اندازی از معماری اوایل اسلام و گونه های سازهای این دوران ارائه میکند.