بازدارنده‌های آزادی علمی اعضای هیات علمی: یک مطالعه کیفی

این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل عوامل بازدارنده آزادی علمی اعضای هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی و با رویکرد کاربردی انجام شد. داده‌های مطالعه از طریق گردآوری اسناد گذشته و مصاحبه‌های عمیق با 17 نفر از اعضای هیئت علمی با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و روش گلوله برفی استخراج گردید. تحلیل تماتیک شش بُعد اصلی شامل عوامل سیاسی، موانع بوروکراتیکی، محدودیت‌های امنیتی، فشارهای اقتصادی، مشکلات صنفی و عدم مسئولیت‌پذیری دانشگاه را نشان داد. یافته‌ها حاکی از آن است که مداخلات دولتی، سیاست‌های دینداری و نظامی‌گرایی در بُعد سیاسی موجب خودسانسوری و کاهش نوآوری پژوهشی می‌شوند. همچنین، ابهام قوانین و طولانی بودن رویه‌های اداری کارایی سیستم‌های پشتیبانی پژوهشی را کاهش و هزینه‌های زمانی را افزایش می‌دهد. عدم فراهم کردن مصونیت‌های پژوهشی و نگرانی از پیامدهای انتشار نتایج، شرایط محیط پژوهشی را تضعیف کرده است. مشکلات صنفی ناشی از فقدان ساختارهای نمایندگی کارآمد و تعامل ناکافی در فرایندهای تصمیم‌گیری دانشگاهی، مشارکت پژوهشگران را محدود می‌کند. استفاده از روش دیمتل در بررسی روابط علی-معلولی میان مضامین مذکور، نقش تعیین‌کننده موانع بوروکراتیکی و تاثیر قوی عوامل سیاسی را مشخص نموده است. نتیجه‌گیری پژوهش، ضرورت اصلاح سیاست‌های اداری، تقویت چارچوب‌های حمایتی و تدوین منشورهای اخلاقی جهت بهبود فضای آزادی علمی را به وضوح نشان می‌دهد.

barriers to academic freedom among faculty members: a qualitative study

this study aimed to identify and analyze the factors inhibiting the academic freedom of faculty members at allameh tabataba'i university using an applied research approach. data were gathered both from archival documents and from in-depth interviews with 17 faculty members, employing purposive sampling alongside a snowball technique. thematic analysis revealed six primary dimensions: political factors, bureaucratic obstacles, security limitations, economic pressures, professional challenges, and a lack of institutional accountability. the findings indicate that governmental interventions, religious policies, and militaristic influences in the political arena foster self-censorship and reduce research innovation. moreover, ambiguous regulations and prolonged administrative procedures undermine the efficiency of research support systems while increasing time-related costs. the absence of adequate research immunity and fears regarding the repercussions of publishing findings further weaken the research environment. additionally, professional challenges resulting from ineffective representation structures and insufficient participation in university decision-making restrict the engagement of researchers. the application of the dimatel method to examine causal relationships among these themes underscored the dominant role of bureaucratic obstacles and the strong influence of political factors. overall, the study clearly emphasizes the necessity of reforming administrative policies, strengthening support frameworks, and establishing ethical charters to enhance the climate of academic freedom.