اثربخشی توان ‌بخشی شناختی بر بهبود کارکردهای اجرایی و مهارت‌های خواندن دانش‌آموزان نارساخوان: مروری نظام ‌مند بر پژوهش‌های داخلی

زمینه: دانش‌آموزان نارساخوان در کارکردهای اجرایی خود از جمله حافظۀ کاری، توجه، پردازش اطلاعات، انعطاف‌پذیری شناختی و بازداری پاسخ بیشترین ضعف را دارند. توان ‌بخشی شناختی با تاثیر بر روی عملکرد مغز، ظرفیت‌های شناختی از دست رفته فرد را بهبود بخشیده و بر روی حوزه‌های مختلف شناخت از جمله حافظه، توجه و کنش‌های اجرایی و مهارت‌های خواندن موثر است.هدف: هدف پژوهش حاضر مرور نظام مند مداخلات توان ‌بخشی شناختی بر روی بهبود کارکرد‌های اجرایی و مهارت‌های خواندن دانش‌آموزان نارساخوان بود تا ویژگی ‌های معتبرترین مداخلات را برجسته کند و پژوهش‌ های آینده را راهنمایی کند.روش: پژوهش حاضر یک مطالعه مروری نظام ‌مند بود. نتایج این مطالعه بر اساس مقالات پژوهشی منتشر شده به زبان فارسی کسب گردید. در این پژوهش کلیۀ مقالات انتشار یافته در بازۀ زمانی (فروردین 1393 الی مرداد 1403) طی جستجو در پایگاه اطلاعاتی فارسی sid, google scholar, magiran, ensani انتخاب شدند. جستجوی مقالات فارسی با یک راهبرد مشخص شد به این صورت که در گام اول تمام مقالاتی که در عنوان یا چکیده آن‌ها، کلید واژه‌ های ذکر شده یا مشابه یا مرتبط با موضوع بودند، استخراج شدند؛ در این مرحله در قسمت جستجوی پیشرفته پایگاه اطلاعاتی کلید واژه‌های (نارساخوانی یا اختلال خواندن یا اختلالات خواندن یا خوانش پریشی یا خواندن پریشی یا مشکلات خواندن یا ناتوانی خواندن) و (توان ‌بخشی شناختی یا مداخلات شناختی یا تمرینات شناختی یا آموزش شناختی) به‌صورت ترکیبی مورد جستجو قرار گرفت. در این مرحله تعداد 603 مقاله فارسی جمع‌آوری گردید. در گام دوم تعداد 455 مقاله تکراری و سپس تعداد 118 مقاله که با ملاک‌های ورود و خروج هماهنگی نداشتند، حذف شدند. در این بخش تعداد 30 مقاله فارسی جمع‌آوری گردید.یافته‌ ها: نتایج نشان داد که مداخلات توان ‌بخشی شناختی با بهره‌ گیری از تمرین ‌های هدفمند و مبتنی بر اصول شکل‌ پذیری عصبی مغز، تاثیر قابل توجهی بر بهبود جنبه‌ های مختلف شناختی نظیر توجه، حافظه، کارکردهای اجرایی و مهارت‌های خواندن از جمله خواندن کلمات، ناکلمات، زنجیره کلمات، درک مطلب، هجی کردن و پردازش دیداری-واج‌شناختی، بهبود عملکرد کلی خواندن و کاهش علائم نارساخوانی دارد. پژوهش‌ها نشان دادند که توان ‌بخشی شناختی، چه به‌صورت رایانه‌ای و چه به‌صورت غیررایانه‌ای، می‌تواند در بهبود مشکلات کارکردهای اجرایی و مهارت‌های خواندن دانش‌آموزان نارساخوان موثر واقع شود. همچنین، توان ‌بخشی شناختی رایانه‌ای نسبت به روش‌های غیررایانه‌ ای از کارایی بیشتری برخوردار است.نتیجه‌ گیری: با توجه به اثربخشی توان ‌بخشی شناختی رایانه‌ای و غیررایانه‌ای در کارکردهای اجرایی و مهارت‌های خواندن دانش ‌آموزان نارساخوان توصیه می‌شود تا متخصصان، روان‌شناسان و مشاوران در حوزۀ اختلالات یادگیری، مسئولان مدارس و مراکز مشاوره و خدمات روان ‌شناختی آموزش ‌و پرورش تلاش کنند تا با استفادۀ عملی از توان ‌بخشی شناختی به‌صورت‌های گوناگون، روند یادگیری و عملکرد تحصیلی این دانش‌آموزان را بهبود بخشند.

the effectiveness of cognitive rehabilitation on improving executive functions and reading skills in dyslexic students: a systematic review of domestic studies

background: students with dyslexia face significant challenges in executive functions, such as working memory, attention, information processing, cognitive flexibility, and response inhibition. cognitive rehabilitation improves brain performance, helps regain lost cognitive abilities, and positively impacts areas like memory, attention, executive functions, and reading skills.aim: the purpose of the current study was to systematically review cognitive rehabilitation interventions on the improvement of executive functions and reading skills in students with dyslexia, to emphasize the features of the most reliable interventions and provide direction for future studies.method: the current study is a systematic review. the findings were based on research articles published in persian. all articles published between march 2014 and august 2024 were selected through a search in persian databases such as sid, ensani, magiran, and google scholar. the search strategy involved extracting articles whose titles or abstracts contained the specified keywords or related terms. the advanced search used a combination of keywords, including dyslexia, reading disorder, or reading difficulties, along with cognitive rehabilitation, cognitive interventions, or cognitive training. this resulted in a collection of 603 persian articles. in the next step, 455 duplicate articles were removed, and 118 articles that did not meet the inclusion and exclusion criteria were discarded. in the end, 30 persian articles were included in the review.results: the findings revealed that cognitive rehabilitation interventions, utilizing targeted exercises based on the principles of brain neuroplasticity, have a considerable effect on improving various cognitive functions such as attention, memory, executive functions, and reading skills, including word reading, non-words, word chains, reading comprehension, spelling, and visual-phonological processing. these interventions also contribute to overall reading performance and a reduction in the symptoms of dyslexia. research has shown that cognitive rehabilitation, whether computer-based or non-computer-based, can effectively improve executive function problems and reading skills in dyslexic students. additionally, computer-based cognitive rehabilitation is more effective than non-computer-based methods.conclusions: in conclusion, based on the effectiveness of both computer-based and non-computer-based cognitive rehabilitation in improving executive functions and reading skills in dyslexic students, it is recommended that specialists, psychologists, and counselors in the field of learning disorders, and education officials and counseling centers, focus on the practical application of cognitive rehabilitation in its various forms to enhance the learning process and academic outcomes of these students.