بررسی و تحلیل ترجمه رباعیات خیام بر اساس مدل تحلیل گفتمان انتقادی یارمحمدی

این پژوهش به بررسی سه ترجمه‌ از رباعیات خیام بر اساس مدل یارمحمدی در ترجمه ی شعر خیام می‌پردازد. این مدل، که در ابتدا به‌عنوان تحلیل گفتمان ترجمه ادوارد فیتزجرالد توسعه یافته است، بر این نکته تاکید دارد که گفتمان فیتزجرالد در سراسر ترجمه‌هایش با گفتمان خیام همسو باقی می‌ماند. پژوهش حاضر این مدل را بازبینی کرده و آن را در تحلیل گفتمان ترجمه‌های سه مترجم‌ از رباعیات خیام، از جمله ترجمه‌های فیتزجرالد، ای. اچ. وینفیلد و عباس و منصور آریان‌پور، به کار گرفته است و هشت رباعی منتخب را مورد تحلیل قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که استراتژی‌های ترجمه در این آثار تفاوت‌های قابل‌توجهی دارند: فیتزجرالد تصاویر و عناصر زمینه‌ای را تغییر داده تا با ذائقه خوانندگانش هماهنگ شود، درحالی‌که وینفیلد وفاداری بیشتری به ایدئولوژی خیام نشان می‌دهد، هرچند در برخی موارد برای وضوح بیشتر تغییراتی ایجاد کرده و برخی موارد را ترجمه‌ نکرده است. ترجمه آریان‌پور به متن اصلی نزدیک‌تر است، اما در برخی موارد به دلیل پایبندی بیش‌ازحد به متن مبدا ممکن است باعث سوءتفاهم در خوانندگان ‌شود. این مشاهدات نشان می‌دهند که در حالی که مدل یارمحمدی برای تحلیل گفتمان در سطح کلان مفید است، برای بررسی عناصر شعری همچون قافیه، واج‌آرایی، توازن آوایی و تصویرسازی به یک چارچوب مکمل نیز در سطح خرد نیاز است.

analysis and examination of the translation of khayyam’s rubaiyat based on the critical discourse analysis model of yarmohammadi

this study examines three translations of khayyam’s rubaiyat based on the critical discourse analysis model of yarmohammadi in the translation of khayyam’s poetry. initially developed as a discourse analysis of edward fitzgerald’s translation, this model emphasizes that fitzgerald’s discourse remains aligned with khayyam’s discourse throughout his translations. the current research revisits this model and applies it to the discourse analysis of three translations of khayyam’s rubaiyat, including those by fitzgerald, e. h. whinfield,and abbas and mansour aryanpur, analyzing eight selected rubaiyat .the findings indicate that the translation strategies in these works differ significantly; for instance, fitzgerald alters images and contextual elements to align with the readers' tastes, while whinfield demonstrates greater fidelity to khayyam’s ideology, although he makes some changes for clarity and omits certain elements. aryanpur’s translation is closer to the original text; however, in some cases, his excessive adherence to the source text may lead to misunderstandings for readers. based on these analyses, it can be concluded that while yarmohammadi’s model is useful for macro-level discourse analysis, examining poetic elements such as rhyme, phonetic embellishment, acoustic balance, and imagery requires a complementary framework at the micro level.