بازتاب گفتمان اشعری در پارهای از افعال تاریخ بیهقی

یکی از مهمترین و اصلیترین گفتمانهای حاکم بر ادبیّات کلاسیک ایران، گفتمان اشعری است. گفتمان اشعری در میان نویسندگان و شاعران ایرانی گذشته، مبلّغ این اندیشه است که همه چیز اعمّ از فعل، احساس و ادراک از جانب خداوند است و بنده هیچ دخل و تصرّفی در امور ندارد و به اصطلاح بندگان مجبورند و اختیاری از خود ندارند. این گفتمان در اندیشۀ بیهقی و اثر سترگ او تاریخ بیهقی بازتاب یافته است. هنر بیهقی در این است که انعکاس این گفتمان را با بازی با عناصر زبان و به شیرینی و با شکوه خاصی بیان کرده است. در پارهای از افعال تاریخ بیهقی از جمله رحم آمدن و خشم آمدن تجلّی گفتمان اشعری به صورت ضمنی منعکس شده است. نگارنده در این نوشتار به بررسی افعال تاریخ بیهقی از منظر گفتمان اشعری پرداخته است. برآیند تحقیق اثبات میکند بیهقی صدور برخی از افعال از جمله رحم و خشم را به خدا نسبت میدهد و آنها را در تصرف بشر نمیداند. بیهقی با هنرمندی خاصی این اندیشه را در قالب اسناد مجازی و با زبانی ادبی بیان کرده است.