بررسی فقهی دلالت امر «عاشروا» در آیه 19 سوره نساء

آیه «عاشروهن بالمعروف» می‌تواند به عنوان دلیلی عام، بسیاری از مسائل مستحدثه در زندگی زناشویی را پاسخ دهد. اثبات امکان استنباط از این آیه نیازمند بررسی فقهی دلالت امر «عاشروا» در آیه 19 سوره نساء است. این نوشتار با روش توصیفی تحلیلی با بررسی نظرات فقها و قواعد فقهی و اصولی به این نتیجه رسیده است که گر چه صیغه امر برای مطلق طلب وضع شده است اما از آنجایی که امر «عاشروا» از طرف شارع است عقل حکم به وجوب امتثال امر می کند مگر اینکه قرینه ای برای ندب باشد. در اینجا روایات نمی توانند قرینه ای برای ندب باشند و تنها می توانند وجوب آیه را قید بزنند. دربارۀ مولوی بودن «عاشروا» اگر معروف به معنای عرف عام باشد امر در آیه مولوی است اما اگر معروف به معنای حسن عندالعقل و یا حسن عندالشرع باشد، آیه ارشادی محض است. هم چنین گرچه امر به خودی خود دلالتی بر تکرار ندارد اما با توجه به موضوع «عاشروا» که معاشرت است امر در آیه دلالت بر تکرار دارد و مخاطب آیه با توجه به معنی باب مفاعله، هر دوی زن و مرد است.

jurisprudential analysis of the command “ʿāshirū” in verse 19 of sūrat al-nisāʾ

the verse “ʿāshirūhunna bil-maʿrūf” (“live with them honorably”) can serve as a general foundation for addressing many contemporary issues in marital life. to establish the possibility of deriving legal rulings from this verse, a jurisprudential analysis of the command form “ʿāshirū” in verse 19 of sūrat al-nisāʾ is required. this study, using a descriptive-analytical method and examining the views of jurists along with jurisprudential and legal principles, concludes that although the imperative form is originally used to express a general demand, since the command “ʿāshirū” comes from the lawgiver (sharīʿ), reason dictates that it must be obeyed unless there is evidence indicating recommendation (non-obligation). in this case, narrations cannot serve as evidence for recommendation but may qualify the obligation of the verse. regarding whether the command is authoritative (mūlawī) or advisory (irshādī), if maʿrūf refers to common social norms, the command is authoritative; but if it refers to rational or religious goodness, the verse is purely advisory. furthermore, although the imperative form does not inherently imply repetition, due to the nature of ʿāshirū (cohabitation), the command in this verse implies continuity. also, considering the meaning of the verb form (from the mufāʿala pattern), the verse addresses both husband and wife.