نقد ادله قرآنی و روایی قاعده مقاصّه نوعیه

یکی از مشکلاتی که برای مکلّفین در تعامل با اهل سایر ادیان وجود دارد، اختلاف در احکام ملل و مذاهب مختلف است. یکی از قواعدی که در فقه شیعه برای حلّ این مشکلات مطرح شده است قاعده الزام است که به موقع آن می‌توان اهل ملل و مذاهب دیگر را به مقتضای دین خود الزام کرده و با آن معامله صحت نمود، قاعده مقاصّه نوعیه، بدیلی است که برای قاعده الزام مطرح شده است و ادعا شده ادله دلالتی بر قاعده الزام نداشته و بر قاعده مقاصّه نوعیه دلالت می‌کنند. با توجه به اینکه قاعده الزام، تطبیقات و اثرات زیادی دارد و از طرفی قاعده مقاصّه نوعیه ضیق‌تر است و به نحوی است که در شرائط فعلی جامعه ایران جاری نمی‌شود، لذا این مسئله ایجاد می‌شود که آیا ادله‌ای که ادعا شده است دلالت بر قاعده مقاصّه نوعیه دارد، از جهت سند و دلالت تمام‌اند؟ این نوشتار با روش تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه‌ای، در صدد این است که ادله قرآنی و روایی که برای این قاعده مطرح شده است را بیان و بررسی کند؛ تامّل در این ادله برای ما روشن می‌کند که این ادله دلالتی بر مقصود نداشته و برخی از حیث سند و برخی از حیث دلالت مخدوش هستند و دلالتی بر مطلوب ندارند.

criticism of quranic and narration proof of the rule of generic recompense

moharebeh is one of the most important crimes against security, which in islamic jurisprudence is the subject of the punishments mentioned in verse 33 of surah al-ma’idah. a group of early jurists, and some belive most of the ancient jurists, believe that the condition for the realisation of the crime of moharebeh is that the individual mohareb has a background evil and, in the terminology of jurisprudence, is “a person of ribah.” on the other hand, later and contemporary jurists have not considered such a restriction to be valid. the islamic penal code of 1392 (2013), following contemporary jurists, has also not made any reference to the necessity of this restriction and considers the crime of moharebeh to be absolute in terms of the involvement of this restriction. the validity of this restriction limits the scope of validity of this criminal title for individuals and excludes a group of criminals from it. the following article, using a descriptive-analytical method and using library information, seeks to verify the validity of the fatwa of a group of elders and answer the question: what is the role of evil backgraound in realisation the crime of moharebeh? an analysis of sources and jurisprudential texts indicates that a total of five reasons can be put forward for the validity of evil background. however, the aforementioned evidence is distorted and none of it has the ability to prove the involvement of this constraint in the realization of the crime of moharebeh.