بازخوانی اعتبارِ «سابقه شرارت» در تحقق جرم محاربه

محاربه، یکی از مهم‌ترین جرائم علیه امنیت است که در فقه اسلامی، موضوع مجازات‌های مذکور در آیه 33 سوره مائده قرار گرفته است. جمعی از فقیهان متقدم و به باور برخی، مشهور قدما معتقدند که شرط تحقق جرم محاربه آن است که فرد محارب، دارای سابقه شرارت بوده و در اصطلاح فقه «اهل ریبه» باشد. در نقطه مقابل، فقیهان متاخر و معاصر، چنین قیدی را معتبر ندانسته‌اند. قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 نیز به پیروی از فقیهان معاصر، هیچ گونه اشاره‌ای به لزوم این قید نداشته و جرم محاربه را از جهت دخالت این قید، مطلق می‌داند. اعتبار این قید، موجب محدودیت دایره صدق این عنوان مجرمانه بر افراد شده و جمعی از مجرمان را از تحت آن خارج می‌سازد. مقاله پیش‌رو با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از اطلاعات کتابخانه‌ای در صدد صحت‌سنجی فتوای (جمعی از) قدما و پاسخ‌گویی به این پرسش است که سابقه شرارت چه جایگاهی در تحقق جرم محاربه دارد؟ واکاوی منابع و نیز متون فقهی حاکی از این است که مجموعاً پنج دلیل بر اعتبار سابقه شرارت قابل طرح است. بااین‌حال ادلّه یاد شده مخدوش بوده و هیچ‌یک توانایی اثبات دخالت این قید در تحقق جرم محاربه را ندارد.

re-examining the validity of the “backgraond of evil” in the realization of the crime of moharebeh

moharebeh is one of the most important crimes against security, which in islamic jurisprudence is the subject of the punishments mentioned in verse 33 of surah al-ma’idah. a group of early jurists, and some belive most of the ancient jurists, believe that the condition for the realisation of the crime of moharebeh is that the individual mohareb has a background evil and, in the terminology of jurisprudence, is “a person of ribah.” on the other hand, later and contemporary jurists have not considered such a restriction to be valid. the islamic penal code of 1392 (2013), following contemporary jurists, has also not made any reference to the necessity of this restriction and considers the crime of moharebeh to be absolute in terms of the involvement of this restriction. the validity of this restriction limits the scope of validity of this criminal title for individuals and excludes a group of criminals from it. the following article, using a descriptive-analytical method and using library information, seeks to verify the validity of the fatwa of a group of elders and answer the question: what is the role of evil backgraound in realisation the crime of moharebeh? an analysis of sources and jurisprudential texts indicates that a total of five reasons can be put forward for the validity of evil background. however, the aforementioned evidence is distorted and none of it has the ability to prove the involvement of this constraint in the realization of the crime of moharebeh.