اعتبارسنجی حکمیت از دیدگاه فقه اهل بیت (ع)

داوری یکی از روش‌های مهم حل اختلاف در حقوق داخلی و بین‌المللی است. رد پای این نهاد حقوقی را می‌توان در فقه امامیه نیز یافت که با عنوان قاضی تحکیم بین فقیهان به شهرت رسیده است. فقیهان امامیه برای مشروعیت‌دادن به داوری با عنوان قاضی تحکیم به ادلة شرعی قرآن، سنت و اجماع تمسک جستند. پژوهش حاضر به روش تحلیلی توصیفی و ابزار گردآوری اطلاعات کتابخانه‎ای، به این پرسش پاسخ می‎دهد که مبنای حکمیت در فقه امامیه چیست؟ آیا قاضی تحکیم باید دارای کلیة شرایط قاضی منصوب باشد یا این‎که داشتن برخی شرایط قاضی منصوب کافی است؟ یافته‎های این پژوهش نشان می‎دهد که مشهور فقیهان با استناد به آیه 35 سورة نساء مبنای حکمیت را تحکیم دانسته‌اند و تمام شرایط قاضی منصوب را برای قاضی تحکیم نیز شرط می‌دانند. باید گفت: ادله مشهور فقیهان توان اثبات کلیه شرایط قاضی منصوب از جمله اجتهاد را برای قاضی تحکیم ندارد. روایات معروف مانند روایت معروف ابی خدیجه و حلبی نیز بر عدم شرط اجتهاد در قاضی تحکیم دلالت دارد؛ بنابراین نمی‎توان شرایط قاضی منصوب را برای قاضی تحکیم شرط دانست، بلکه همین که حَکَم دارای دانش فقهی حقوقی باشد کفایت می‎نماید که هم با اجتهاد و هم با غیر اجتهاد سازگاری دارد. از این‎رو، روایت ابی خدیجه به‌عنوان دلیل خاص منفصل سبب تخصیص روایاتی که به طور عام اجتهاد و علم قاضی را شرط می‌دانند مطرح می‌شود. بنابراین، ماده اجتماع بین قاضی تحکیم و داوری، در مسائل شرعی است که چه داوری به معنی سنتی و چه به معنای نوین در این معنا تکیه زده است.

validation of arbitration from the perspective of ahl al-bayt jurisprudence (peace be upon them)

arbitration is one of the important methods of dispute resolution in domestic and international law. the traces of this legal institution can also be found in imamiyyah jurisprudence, known among jurists as the appointed judge (qadi tahkim). imamiyyah jurists have resorted to religious evidence from the quran, sunnah, and consensus to legitimize arbitration under the title of appointed judge. the present research, using an analytical-descriptive method and library data collection tools, answers the question: what is the basis of arbitration in imamiyyah jurisprudence? should the appointed judge have all the conditions of an appointed judge, or is having some conditions of an appointed judge sufficient? the findings of this research show that the majority of jurists, citing verse 35 of surah an-nisa, consider the basis of arbitration to be appointment and have considered all conditions of an appointed judge necessary for the appointed judge as well. it should be said that the evidence of the majority of jurists does not have the power to prove all the conditions of an appointed judge, including ijtihad, for the appointed judge. well-known narrations such as the narration of abu khadijah and halabi also indicate that ijtihad is not a condition for the appointed judge. therefore, the conditions of an appointed judge cannot beconsidered a condition for the appointed judge; rather, it is sufficient for the arbitrator have jurisprudential-legal knowledge hich is compatible with both ijtihad and non-ijtihad.hence, the narration of abu khadigasipresented as a specific separate reason causing the specification of narrations that generally consider ijtihad and knowledge of the judge as acondition. therefore, the common ground between the appointed judge and arbitration is in religious matters, which both arbitration in the traditional sense and in the modern senserely on in this meaning.