واکاوی صحت‌‌سنجی بیع منفعت در فقه و نظام حقوقی ایران

بیع منفعت به عنوان یکی از اقسام وجودی بیع، براساس نظر مشهور فقیهان و قانون مدنی، صحیح قلمداد نمی‌گردد. مشهور با استناد به لزوم عین بودن مبیع، تبادر و صحت سلب از بیع منفعت و اجماع حکم به اجاره بودن، صلح بودن یا بطلان بیع منفعت صادر نموده است. این مقاله با استفاده از روش توصیفی تحلیلی بر این نظر است که هیچ یک از ادله فوق، تاب مقاومت در برابر نظر مخالف ندارد و عمق ادله مزبور نمی‌تواند عدم صحت بیع منفعت را توجیه نماید. از سوی دیگر قانون مدنی نیز در تعریف بیع صراحتا از لفظ عین استفاده نموده است. این در حالی است که مشهور حقوق دانان به دو شیوه توسع مفهومی عین و نسخ ضمنی ماده 338، از تعریف مذکور در قانون مدنی اعراض کرده‌اند و مبیع را توسعه مفهومی داده‌اند. اثر چنین صحتی در فقه و حقوق، صحت عقودی چون بیع سکنای خانه، بیع اراضی خراجیه، فروش منفعت خاک یک منطقه و فروش منفعت جنگل‌ها و مصادیق دیگر است.

analyzing the validity of selling benefits in islamic jurisprudence and the iranian legal system

selling benefits, as one of the existing types of sale, is not considered valid according to the popular opinion of jurists and the civil code. the popular opinion, based on the necessity of the object of sale being a physical entity, the priority of meaning (tabador) and the validity of withholding (sehhate salb) from the sale of benefits, and consensus on its being a lease, settlement (solh), or nullity of the sale of benefits. this article, using a descriptive-analytical method, argues that none of the above reasons can withstand the opposing view, and the depth of these reasons cannot justify the invalidity of selling benefits. on the other hand, the civil code has explicitly used the term &entity& (’eyn) in defining a sale. this is while the popular jurists have deviated from this definition in the civil code by conceptually expanding the term &entity& and implicit abrogation (naskhe zemni) of article 338, and have expanded the concept of the object of sale. the effect of such validity in jurisprudence and law is the validity of contracts such as the sale of residential housing (soknaye khane), the sale of tax lands (araziye kharajiyeh), the sale of the benefit of an area’s soil, and the sale of the benefit of forests and other instances.