امکان‌سنجی تعمیم ارش به اوصاف و شروط با نگاهی به حقوق مصرف‌کننده

چنانچه معامله‌کننده کالای معیوبی دریافت نماید، در کنار حق فسخ، حق مطالبه ارش برای او ثابت بوده و بنا بر نظر معروف بین فقها، اختصاص به مواضع فقدان وصف صحّت دارد. اختصاص ارش به کالای معیوب را می‌توان با اتکا به روایات، امری تعبّدی قلمداد کرد. نوشتار پیش رو با بررسی توصیفی تحلیلی داده‌های علمی کتابخانه‌ای به این نتیجه رسیده است که ادله ارش، با طی سه مسیر قابل تعمیم ارش به اوصاف کمال و شروط است. راه اول ایجاد تقابل بین جزء ثمن و اوصاف و شروط است؛ راه دوم شناسایی ارش به‌عنوان یکی از طرق دفع ضرر و استدلال به لاضرر؛ و راه سوم عقلائی معرفی نمودن ارش است. در معاملات مرسوم بین عقلا، اجزاء، اوصاف و شروط مبیع بر سه قسم‌اند که برخی از آنها در مقابل ثمن قرار دارند؛ برخی مقابل مال هستند؛ و برخی نه در برابر ثمن هستند و نه در برابر مال، و ارش فقط در قسم دوم جریان دارد. ما معتقدیم عقلا همان‌گونه که به وصف صحّت رغبت دارند و در مقابل آن مال پرداخت می‌کنند، نسبت به اوصاف کمال و شروط دارای ارزش مالی هم چنین بنایی دارند و در حقیقت وصف صحّت هم از قسم دوم است؛ بنابراین ارش نباید مختص به کالای معیوب باشد. دقت در روایات ارش نیز مشخص می‌کند که این روایات تایید سیرة عقلاست نه در مقام تاسیس. ملاحظه قوانین کشورهای مختلف که به‌مثابه آیینه‌ی نمایشگر سیره عقلای جهان است نیز جای تردید در عقلایی بودن ارش باقی نمی‌گذارد.

feasibility study of extending arsh (compensation) to qualities and conditions with a view to consumer rights

when a trader receives defective goods, alongside the right to terminate, the right to claim compensation (arsh) is established, and according to the well-known opinion among jurists, it is limited to cases of absence of the quality of soundness. the limitation of arsh to defective goods can be considered a devotional matter (amre taabbodi) based on narrations. the present writing, through descriptive-analytical examination of library scientific data, has concluded that arsh evidence can be extended to qualities of perfection and conditions through three paths. the first way is to create parity checking between the price portion and qualities and conditions; the second way is identifying arsh as one of the methods of harm prevention and reasoning through no-harm principle; and the third way is introducing arsh as rational. in common transactions among the rational, parts, qualities, and conditions of the sold item are of three types, some of which are against price, some against property, and some neither against price nor property, and arsh only applies in the second type. we believe that just as the rational are inclined toward the quality of soundness and pay money for it, they have the same foundation for qualities of perfection and valuable conditions, and in fact, the quality of soundness is also of the second type; therefore, arsh should not be limited to defective goods. careful examination of arsh narrations also shows that these narrations confirm rational conduct rather than establishing it. observing the laws of different countries, which act as a mirror reflecting global rational conduct, leaves no doubt about the rationality of arsh.