تحلیل گونه‌های زبانِ ادبی خاطره‌نگاری با تکیه ‌بر آثار خاطره‌نگار از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی

زبان ادبی یکی از مولفه‌هایی است که در انواع ادبی و هنری در تاثیرگذاری بر مخاطب نقش‌دارد و از منابع ارزنده برای شناخت آثار اجتماعی، سیاسی و فرهنگی دوره‌های مختلف به‌شمار می‌رود. به بیانی دیگر؛ مطالعۀ زبان ادبی ماهیت و ساختار افکار و آراء شاعران و نویسندگان را هویدا می‌سازد. زبان ادبی مانند دیگر زبان‌ها در همۀ حوزه‌های جغرافیایی، دوره‌های تاریخی و بافت‌های اجتماعی یکسان نیست. خرده‌فرهنگ‌های متفاوت جامعه از عوامل مهم بروز این تنوع اجتماعی است که سبب ایجاد گونه‌های زبان ادبی متنوع شده‌اند. نویسندگان و شاعران در طول تاریخ برای بیان خاطرات خود از گونه‌های متفاوت زبانی بهره برده‌اند. این تفاوت زبانی، سبک زبانی خاصی را برای هر اثر ادبی ایجاب کرده است. نگارندگان مقاله با روشی توصیفی- تحلیلی به بررسی انواع گونه‌های زبان ادبی در آثار خاطره‌نگار از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی پرداختند. نتایج پژوهش از تفاوت زبان ادبی خاطرات حکایت می‌کند. ازآنجا‌که تفاوت‌های فرهنگی و اجتماعی قشرهای مختلف جامعه سبب تنوع زبان و سبک آثار می‌شود؛ زبان خاطرات رجال حکومتی با زبان خاطرات شخصیت‌های فرهنگی و اجتماعی تفاوت بسیار دارد؛ چنانکه این تفاوت در زبان خاطرات سردار مریم بختیاری (عامیانه و گویشی) با زبان خاطرات مشیرالدوله (معیار و علمی) دیده می‌شود و با خاطرات ادبی نظیر آنچه در کتاب‌های ورق‌پاره‌های زندان، روزها و ... (ادبی، تمثیلی) دیده می‌شود نیز تفاوت بسیار دارد. زبان ادبیِ خاطرات نویسندگان فرهنگی و اجتماعی در قیاس با خاطرات شاعران و رجال درباری تفاوت و تنوع زیادی دارد.

analysis of literary language varieties in memoir writing: a study of works from the constitutional revolution to the islamic revolution

language is one of the key components that influence the audience in various literary and artistic genres and serves as a valuable resource for understanding the social, political, and cultural dynamics of different historical periods. in other words, the study of language reveals the nature and structure of human thoughts and ideas. persian, like other languages, is not uniform across all geographical regions, historical periods, and social contexts. one of the significant factors contributing to this linguistic diversity is the presence of different subcultures within society, which give rise to various language varieties. throughout history, writers and poets have employed different language varieties to express their memories. this linguistic diversity has resulted in distinct stylistic features for each literary work. accordingly, this study aims to examine the various language varieties in memoir writing from the constitutional revolution to the islamic revolution using a descriptive-analytical approach. the findings of the research highlight the linguistic differences in memoirs. since cultural and social differences among various strata of society lead to linguistic and stylistic diversity, the language used in the memoirs of government officials differs significantly from that of cultural and social figures. for instance, the language of sardar maryam bakhtiari’s memoirs (colloquial and dialectal) contrasts sharply with that of moshir al-dowleh (standard and scholarly) or literary memoirs such as waraq pareh-ha-ye zendan and ruz-ha (literary and allegorical).