تحلیل سبک‌شناختی نثر فارسی در دورۀ رشد و تکوین برمبنای فرایند خروج سازه‌ها

پژوهش حاضر با بررسی ماهیت اختیاری خروج سازه‌هایی چون بند موصولی و گروه حرف اضافه‌ای که در نقش توصیف‌کنندۀ هسته اسمی ظاهر می‌شوند، به مطالعۀ این عوامل در دورۀ رشد و تکوین زبان فارسی و تاثیر آن بر زبان ادبی آثار این دوره پرداخته است. به این منظور، با نمونه‌گیری تصادفی نظام‌مند از 12 اثر این دوره، بخش‌هایی به تعداد 120,000 واژه بررسی شد. نتایج پژوهش نشان داد که بیش‌ترین سازۀ خروج‌یافته در دورۀ رشد و تکوین فارسی نو متعلق به بند موصولی است، بعد از آن گروه حرف اضافه‌ای قرار دارد. هم‌چنین با تقسیم این دوره از حیات زبان فارسی به دو زیربخش سبک‌شناختی نثر مُرسل و نثر فنی، مشاهده شد که تفاوت معناداری میان فراوانی و وزن دستوری سازه‌های خروج‌یافته در این دو دوره وجود دارد. فراوانی خروج سازه در دورۀ نثر مرسل بیشتر و در دورۀ نثر فنی به شکل معناداری کمتر است. براساس تحلیل‌های سبک‌شناختی در نثر مرسل که نثری ساده، نزدیک به زبان روایی با جملاتی کوتاه و پردازش آسان است، میزان خروج سازه که پردازش متن را تسهیل می‌کند، بالاتر بوده است. در مقابل، نثر فنی که پیچیده و دیریاب، با جملات بلند و درهم تنیده است، میزان خروج سازه‌های کمتری دارد. ازاین‌رو، همسویی معنادار فراوانی خروج سازه‌ها با مطالعات سبک‌شناسی پیشین، نشان‌دهندۀ آن است که معیار نحوی خروج سازه‌ها می‌تواند شاخصی باشد در کنار سایر معیارهای معمول، و در مطالعات سبک‌شناسی نثر فارسی به کار گرفته شود.

the stylistic analysis of persian prose during the growth and development period based on the process of constituent extraposition

this study, considering the optional nature of the extraction of constituents such as relative clauses and prepositional phrases appearing as modifiers of nominal heads, investigates these factors during the growth and development period of the persian language. to this end, a systematic random sampling of 12 texts from this period was conducted, and sections totaling 120,000 words were examined. the findings indicate that the relative clause is the most frequently extracted constituent during the growth and development period of new persian, followed by the prepositional phrase. additionally, by dividing this period into two stylistic subsections: plain prose (nathr-e morsal) and artistic prose (nathr-e fanni), it was shown that there is a significant difference in the frequency and grammatical weight of the extracted constituents between these two styles. the frequency of constituent extraction is higher in the plain prose period and significantly lower in the artistic prose period. accordingly, in line with the stylistic analysis of plain prose, which is simple, similar to narrative language, with short sentences and easy processing, the rate of constituent extraction that facilitates text processing is higher. conversely, in line with the characteristics of technical prose, which is complex, obscure, and consists of long and convoluted sentences, the rate of constituent extraction is reported to be lower. thus, it seems that the significant alignment of constituent extraction frequency with previous stylistic studies indicates that the syntactic criterion of constituent extraction can be used alongside other common indicators in the stylistic analysis of persian prose.